જસ્ટિસ સંદેશ પાટિલ | કોલ્હાપુર બેન્ચ | સંજય બાપુસો દળવી વિરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય (ક્રિમિનલ રિટ અરજી 2509 ઓફ 2022) | 09 July 2026
બોમ્બે હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે કબૂલાત મેળવવા માટે શંકાસ્પદ વ્યક્તિ પર હુમલો કરવો એ પોલીસ અધિકારીની સત્તાવાર ફરજનો ભાગ ન હોઈ શકે. કોર્ટે એક વ્યક્તિને હત્યાની કબૂલાત કરાવવા માટે દબાણ કરવા માટે હુમલો કરવાના આરોપી ત્રણ પોલીસકર્મીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. "આ કેસમાં ફરિયાદીને ૨૬ નવેમ્બર, ૨૦૦૮ ના રોજ બપોરે ૧૨ વાગ્યે ઇચલકરંજી શહેરના શિવાજી નગર પોલીસ સ્ટેશનમાં તૈનાત પોલીસ અધિકારીઓ દ્વારા બોલાવવામાં આવ્યા હતા.તેમને રાત્રે ૧૦ વાગ્યા સુધી ત્યાં રાખવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં બીજા દિવસે સવાર સુધી "માર મારવામાં" આવ્યો હતો જેથી તેમને હત્યાની કબૂલાત કરવા દબાણ કરી શકાય."
આદેશમાં, ન્યાયાધીશે કહ્યું,
"સુપ્રીમ કોર્ટના સિદ્ધાંત મુજબ, એ સ્પષ્ટ છે કે ગુનાની તપાસ દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિ પર હુમલો કરવો એ પોલીસ અધિકારીની ફરજ નથી. પોલીસ અધિકારીઓ તપાસની આડમાં કોઈ વ્યક્તિ પર થર્ડ-ડિગ્રી ટોર્ચર (કઠોર પૂછપરછ અથવા ત્રાસ) નો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. આ કિસ્સામાં, જેમ કે ફરિયાદ પક્ષનો રેકોર્ડ દર્શાવે છે, પોલીસ અધિકારીઓ દ્વારા આવી ઇજાઓ પહોંચાડવી વાજબી નહોતી. એવું કહી શકાય નહીં કે પોલીસ અધિકારીઓ તેમની ફરજ બજાવી રહ્યા હતા અથવા તેમની ફરજ બજાવતી વખતે તેમની મર્યાદાથી આગળ વધી રહ્યા હતા. હાલના કિસ્સામાં, કબૂલાત મેળવવા માટે શંકાસ્પદ વ્યક્તિ પર હુમલો કરવો એ સત્તાવાર ફરજનો ભાગ ન કહી શકાય. તેથી, કલમ 197 ની જોગવાઈઓ ફરિયાદ પક્ષના માર્ગમાં આવશે નહીં."
ન્યાયાધીશ સેશન્સ કોર્ટના નિર્ણયને પડકારતી ફોજદારી રિટ અરજીઓની સુનાવણી કરી રહ્યા હતા, જેણે દોષિત પોલીસકર્મીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાના મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટના આદેશ સામેની તેમની અપીલ ફગાવી દીધી હતી.
અધિકારીઓએ દલીલ કરી હતી કે મેજિસ્ટ્રેટે કાયદાની જોગવાઈઓનું અર્થઘટન કરવામાં ભૂલ કરી હતી કારણ કે તેમણે એ હકીકતને ધ્યાનમાં લીધી ન હતી કે ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ 197 સરકારી ફરજ દરમિયાન કથિત રીતે કરવામાં આવેલા ગુનાઓ માટે જાહેર સેવક પર કાર્યવાહી ચલાવવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.
પોલીસકર્મીઓએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ ફક્ત 'પોતાની ફરજ બજાવી રહ્યા હતા', અને તેથી તેમની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે નહીં. જોકે,
નિષ્કર્ષ
"આરોપી/અરજીકર્તાઓ સામે કાર્યવાહીનો આદેશ આપતી વખતે, મેજિસ્ટ્રેટે CrPC ની કલમ 197 ને ધ્યાનમાં લીધી અને ઠરાવ્યું કે આવી ઇજા પહોંચાડવી એ પોલીસ અધિકારીની ફરજ નથી. આ તબક્કે રેકોર્ડ પરના તથ્યો એ નિષ્કર્ષ પર આવવા માટે પૂરતા છે કે ફરિયાદ પક્ષના કેસને ધ્યાનમાં રાખીને, મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા પસાર કરાયેલા આદેશોને દૂષિત કહી શકાય નહીં અને તેથી, તેમાં કોઈ દખલગીરીની જરૂર નથી."
Read More કલમ 27 – વળતરની રકમનું નિર્ધારણ
Source: Kalpesh Bhanderi 9978399925
(આ માહિતી માત્ર માહિતી માટે છે, કાનૂની સલાહ નથી)
