કેસનું શીર્ષક: જગદીશ સિંહ વિરુદ્ધ ભારતના ચૂંટણી પંચ દ્વારા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર 2026 લાઈવ કાયદો (AB) 375 | 11 July 2026
સીમાંકન અધિનિયમ, 2002 ની કલમ 9(1)(c) ની માન્યતાને સમર્થન આપતા, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું કે કોઈ મતદાર કોઈ મતવિસ્તાર (બેઠક) ને અનામતમાંથી મુક્ત કરવાની માંગ કરીને સામાન્ય શ્રેણીના ઉમેદવારને મત આપવાનો અધિકાર દાવો કરી શકતો નથી.
ન્યાયાધીશ આલોક માથુર અને અમિતાભ કુમાર રાયની બેન્ચે કહ્યું,
"મતદાનના અધિકારનો અર્થ એ નથી કે મતદાર બેઠક ફાળવણી માટે શરતો નક્કી કરી શકે છે અથવા આગ્રહ કરી શકે છે કે બેઠક ફક્ત ચોક્કસ શ્રેણીના ઉમેદવારોને જ ફાળવવામાં આવે."
સીમાંકન અધિનિયમ, 2002 ની કલમ 9(1)(c) માં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે એવા વિસ્તારોમાં બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ છે જ્યાં તેમની વસ્તી કુલ વસ્તીના પ્રમાણમાં વધારે છે.
અરજદારે આ જોગવાઈની બંધારણીય માન્યતાને એ આધાર પર પડકારી હતી કે આ બેઠક તેની રચના પછી લગભગ છ દાયકાથી અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત હતી, જેના કારણે તેમને પેઢીઓથી ફક્ત અનુસૂચિત જાતિના ઉમેદવારોની તરફેણમાં "જાતિ આધારિત મત" આપવા પડ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે તેમને સામાન્ય શ્રેણીના ઉમેદવારને મત આપવાનો અધિકાર નકારવામાં આવ્યો હતો.
કોર્ટે જોયું કે અરજદારનો દાવો કે તેમને શરતી મતદાન કરવાની ફરજ પાડવામાં આવી હતી તે પાયાવિહોણો હતો, કારણ કે મતદાનનો અધિકાર મતદારોને બેઠકોની ફાળવણી માટેની શરતો નક્કી કરવાનો અધિકાર આપતો નથી.
કોર્ટે ઠરાવ્યું કે મતદાનનો અધિકાર ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 325 અને 326 હેઠળ નિર્ધારિત મર્યાદાઓને આધીન છે. સંસદને ચૂંટણી સંબંધિત કાયદા બનાવવાની સત્તા છે તે સ્વીકારીને, કોર્ટે ઠરાવ્યું કે અરજદારનો મતદાનનો અધિકાર સંસદ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા આવા કાયદાઓને આધીન છે.
રાજબાલા અને અન્ય વિરુદ્ધ હરિયાણા રાજ્ય અને અન્ય
સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસમાં આપેલા ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે મતદાનના અધિકારને બંધારણના અનુચ્છેદ 330 અને 332 સાથે જોડીને વાંચવો જોઈએ, જે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરે છે.
"અરજદારના વકીલનો એવો દાવો કે તેમનો મતવિસ્તાર દાયકાઓથી અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત છે, જેના કારણે તેમને સામાન્ય શ્રેણીના ઉમેદવારને મતદાન કરવાના અધિકારથી વંચિત રાખવામાં આવે છે અને તેમને 'શરતો સાથે' મતદાન કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે, તે પણ કોઈ યોગ્યતા વગરનો છે."
Read More કલમ 27 – વળતરની રકમનું નિર્ધારણ
Source: Kalpesh Bhanderi 9978399925
(આ માહિતી માત્ર માહિતી માટે છે, કાનૂની સલાહ નથી)
