🏛️ સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો – ચેક ડિશોનર કેસમાં સમાધાન પછી સજા રદ્દ
📌 કેસ ટાઈટલ: Gian Chand Garg vs. Harpal Singh & Anr
📌 કેસ નંબર: Special Leave Petition (Criminal) No. 8050 of 2025
📌 કોર્ટેમ: જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર, જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા
🔹 કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
-
ફરિયાદી (પેયી)એ આરોપી વિરુદ્ધ ચેક્ડિશોનર (Sec. 138, NI Act, 1881) હેઠળ ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.
-
ટ્રાયલ કોર્ટએ આરોપીને દોષી ઠેરવીને છ માસની સિમ્પલ ઈમ્પ્રિઝનમેન્ટ + દંડની સજા ફટકારી.
-
આ નિર્ણયને અપીલ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ બન્નેએ જાળવી રાખ્યો.
🔹 સમાધાન (Compromise)
-
ત્યારબાદ ફરિયાદી અને આરોપી વચ્ચે સમાધાન થયું.
-
ફરિયાદીએ ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ + પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક્સ દ્વારા સંપૂર્ણ ચુકવણી સ્વીકારી.
-
ફરિયાદીએ એ બાબતનો એફિડેવિટ પણ દાખલ કર્યો કે હવે તેને કોઈ ફરિયાદ નથી.
-
તેમ છતાં હાઈકોર્ટએ પોતાની અગાઉની સજા બદલવાનો ઇન્કાર કર્યો.
🔹 સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલો
-
આરોપી પક્ષે દલીલ કરી કે –
-
Sec. 147, NI Act મુજબ આ ગુનો કમ્પાઉન્ડેબલ (સમાધાનયોગ્ય) છે.
-
એકવાર ફરિયાદી સમાધાનથી સંતુષ્ટ થઈ ચૂક્યો હોય, ત્યારે સજા ચાલુ રાખવી કાયદાની ભાવનાને વિરુદ્ધ છે.
-
-
સ્ટેટ તરફથી કોઈ ઉપસ્થિતિ નહોતી, કારણ કે વિવાદ બન્ને પક્ષોમાં સમાધાનથી ઉકેલી દેવાયો હતો.
🔹 સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય
-
કોર્ટએ કહ્યું કે –
-
ચેકડિશોનરનો ગુનો મુખ્યત્વે સિવિલ સ્વભાવનો છે, જેને ક્રિમિનલ કલર આપવામાં આવ્યો છે.
-
કાયદાકારોએ ખાસ કરીને આ ગુનાને કમ્પાઉન્ડેબલ જાહેર કર્યો છે જેથી વેપારી વ્યવહારોની વિશ્વસનીયતા જળવાય અને વિવાદોને સરળતાથી ઉકેલી શકાય.
-
એકવાર ફરિયાદીએ સ્વેચ્છાએ સમાધાન સ્વીકારી લીધું હોય, તો સજા જાળવી રાખવી અનુચિત છે.
-
-
કોર્ટએ અગાઉના ચુકાદાઓનો સંદર્ભ આપ્યો:
-
Meters and Instruments Pvt. Ltd. v. Kanchan Mehta
-
P. Mohanraj v. Shah Brothers Ispat
-
-
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું:
"પાર્ટીઓ સમાધાનમાં પ્રવેશ્યા પછી ફરી મૂળ ફરિયાદ તેમજ સમાધાન ભંગ અંગેની ફરિયાદને સાથે આગળ ધપાવી શકતી નથી."
🔹 અંતિમ પરિણામ
-
સુપ્રીમ કોર્ટએ દાવેદાર (ફરિયાદી) દ્વારા રકમ મળી જવા અને સમાધાન સ્વીકારવાના આધારે સજા અને દોષિત ઠરાવવાની કાર્યવાહી રદ્દ કરી.
-
અરજી સ્વીકારાઈ અને સજા રદ્દ.
-
કોઈ ખર્ચ ફાળવવામાં આવ્યો નહીં.
📌 મહત્વ: આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે –
-
ચેક ડિશોનર કેસમાં એકવાર સમાધાન થઈ જાય અને ફરિયાદી ચૂકવણી સ્વીકારી લે, તો દોષિત ઠરાવવાની કાર્યવાહી ચાલુ રાખી શકાતી નથી.
-
Sec. 138 NI Act હેઠળના ગુનાઓની સિવિલ નેચરને ફરી એકવાર સુપ્રીમ કોર્ટએ માન્યતા આપી.
 |
| cheque-bounced-case |