સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો આદેશ 

ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે એક ઐતિહાસિક આદેશ આપતાં 17 રાજ્ય અને 7 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આનંદ લગ્ન અધિનિયમ, 1909 (Anand Marriage Act) હેઠળ **સીખ લગ્ન (આનંદ કારજ)**ના નોંધણી માટેના નિયમો ચાર મહિનામાં બનાવવાનું કહ્યું છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે નિયમો ન બનાવવાથી સીખ નાગરિકો સાથે અસમાન વર્તન થાય છે, જે બંધારણના **સમાનતા અધિકાર (કલમ 14)**નું ઉલ્લંઘન છે.

ખંડપીઠની ટિપ્પણી

ન્યાયમૂર્તિ વિક્રમ નાથ અને ન્યાયમૂર્તિ સંદીપ મહેતાની ખંડપીઠે જણાવ્યું કે જ્યારે કાયદો આનંદ કારજને માન્યતા આપે છે, ત્યારે નોંધણીની વ્યવસ્થા પણ હોવી જ જોઈએ.

કોર્ટએ આ પણ જણાવ્યું કે રાજ્યોએ પોતાના નિયમો ન બનાવ્યા સુધી તમામ આનંદ કારજ લગ્ન હાલના સામાન્ય લગ્ન કાયદા (જેમ કે ખાસ લગ્ન અધિનિયમ) હેઠળ નોંધવામાં આવે અને જો પક્ષકાર ઇચ્છે તો **પ્રમાણપત્રમાં “આનંદ કારજ”**નો ઉલ્લેખ પણ કરી શકાય.

યાચિકાનો મુદ્દો

આદેશ અમનજોત સિંહ ચડ્ઢાની યાચિકામાં આવ્યો હતો, જેમાં દર્શાવાયું હતું કે ઘણા રાજ્યોએ હજુ નિયમો બનાવ્યા નથી, જેના કારણે અલગ-અલગ રાજ્યોમાં સીખ દંપતીઓને પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં ભેદભાવનો સામનો કરવો પડે છે.

કોર્ટએ યાદ અપાવ્યું કે 2012માં કલમ 6 ઉમેર્યા બાદ રાજ્યો પર આનંદ કારજ લગ્નોની નોંધણીની વ્યવસ્થા કરવાની કાનૂની ફરજ છે.

નોંધણી કેમ જરૂરી

સુપ્રીમ કોર્ટએ કહ્યું કે લગ્ન અમાન્ય નહીં ગણાય, પરંતુ પ્રમાણપત્ર વારસો, ગુજરાન ભથ્થું, વીમો, સંપત્તિ અને કુટુંબ અધિકારો માટે અત્યંત જરૂરી છે.

કોર્ટના મુખ્ય નિર્દેશ

• નિયમ બનાવો: જેમ રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ હજુ નિયમો બનાવ્યા નથી, તેઓ 4 મહિનામાં નિયમો બનાવી રાજપત્રમાં પ્રસિદ્ધ કરે.

• અસ્થાયી વ્યવસ્થા: ત્યાં સુધી તમામ આનંદ કારજ લગ્ન સામાન્ય લગ્ન નોંધણી કાયદાઓ હેઠળ નોંધવામાં આવે.

• પરિપત્ર જાહેર કરો: જેમ રાજ્યોએ નિયમો બનાવી લીધા છે, તેઓ 3 મહિનામાં પરિપત્ર જાહેર કરે અને તમામ માહિતી (ફોર્મ, ફી, સમયમર્યાદા) પોર્ટલ પર મૂકે.

• નોડલ અધિકારી: દરેક રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ 2 મહિનામાં સચિવ સ્તરના નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરે, જે દેખરેખ અને ફરિયાદ નિવારણ સંભાળે.

• મોડલ નિયમ: કેન્દ્ર સરકાર મોડલ નિયમ તૈયાર કરીને રાજ્યોને આપે અને 6 મહિનામાં સંકલિત અહેવાલ કોર્ટ અને પોતાની વેબસાઇટ પર મૂકે.

• અરજી નકારશો નહીં: માત્ર એટલા આધારે કોઈ અરજી નકારી ન શકાય કે નિયમો હજુ બનાવાયા નથી.

• લખિત કારણ: નોંધણીથી ઇનકાર કરવામાં આવે તો લખિત કારણ આપવું પડશે અને તે કાનૂની પડકારને પાત્ર હશે.

નિષ્કર્ષ

સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશથી દેશભરના સીખ દંપતીઓ માટે આનંદ કારજ લગ્નોની નોંધણીનો માર્ગ સાફ થયો છે. હવે રાજ્યો પર જવાબદારી છે કે તેઓ સમયસર નિયમો બનાવીને ભેદભાવની સ્થિતિ સમાપ્ત કરે.

Anand-marriage-act-registrations