કસ્ટડી વિવાદ વચ્ચે બાળકને જબરદસ્તી બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં ન મોકલી શકાય, મનોવૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન જરૂરી: અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ

બેન્ચે કહ્યું, “અદાલતે એ સુનિશ્ચિત કરવું પડે છે કે પતિ-પત્ની વચ્ચે ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈમાં બાળકને હથિયાર ન બનાવવામાં આવે કે તેનું શોષણ ન થાય. બાળકને બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મોકલવું એ કાળા-સફેદ નિર્ણય નથી. બાળકનું મનોવૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન જરૂરી છે જેથી ખબર પડે કે તેને માતાની કસ્ટડીમાંથી અલગ કરીને બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મોકલવું યોગ્ય છે કે નહીં.” 

Allhabad High court

કેસની વિગતો

• માતા-પિતાના લગ્ન 2017માં થયા, 2018માં પુત્રનો જન્મ
• વૈવાહિક સંબંધોમાં કડવાશ આવતાં બંને અલગ થયા, એકબીજા સામે અનેક કાનૂની કાર્યવાહી
• માતા ઝારખંડના ધનબાદથી પુત્ર સાથે લખનઊ આવી
• માતાનો આરોપ – પિતાએ બાળકને ફરવાના બહાને ધનબાદ લઈ ગયો
• માતાએ FIR નોંધાવી અને કસ્ટડી માટે હેબિયસ કોર્પસ યાચિકા દાખલ કરી
• સિંગલ જજે માતાને કસ્ટડી સોંપી, પિતાને વિઝિટેશન અધિકાર આપ્યા
• પિતાએ આરોપ લગાવ્યો – માતા વિઝિટેશનમાં અડચણ ઉભી કરે છે
• બંનેએ વિશેષ અપીલો દાખલ કરી – કોર્ટે બાળકના હિતમાં સુલહનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ નિષ્ફળ

હાઈકોર્ટની મુખ્ય ટિપ્પણીઓ

• બાળક હાલ માતા સાથે રહે છે, પ્રતિષ્ઠિત સ્કૂલમાં ભણે છે, શૈક્ષણિક રીતે સારું કરે છે
• માતા સાથે રહેવાથી બાળકને કોઈ માનસિક તણાવના લક્ષણો નથી
• માતા-પિતા સાથે રહેતા હોય અને સતત ઝઘડતા હોય તો બોર્ડિંગ સ્કૂલ વિચારણીય હોઈ શકે
• હાલના કેસમાં બાળક માતા સાથે સહજ છે – તેને અલગ કરવું યોગ્ય નથી
• પિતા દ્વારા ગાર્જિયન એન્ડ વાર્ડ્સ એક્ટ હેઠળ યાચિકા ટ્રાયલ કોર્ટમાં લંબિત છે – ત્યાં તપાસ થશે

આ ચુકાદાનો અસર

• કસ્ટડી વિવાદમાં બાળકનું મનોવૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અનિવાર્ય બનશે
• બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મોકલવાના નિર્ણયમાં વિશેષજ્ઞ અહેવાલ જરૂરી
• બાળકના શ્રેષ્ઠ હિત (Best Interest of Child)ને સર્વોપરી રાખવાનો સંદેશ
• માતા-પિતાના વિવાદમાં બાળકને હથિયાર ન બનાવવાની ચેતવણી