લોક સેવક વિરુદ્ધ ધારા 175(4) BNSS હેઠળ ફરિયાદ માટે ધારા 175(3)ની શરતોનું પાલન અનિવાર્ય: સુપ્રીમ કોર્ટ
⚠️ મહત્વની નોંધ: આ લેખ ફક્ત સામાન્ય કાયદાકીય જાણકારી માટે છે અને તેને કાનૂની સલાહ ગણવો નહીં. તમારા ચોક્કસ સંજોગો માટે લાયકાત ધરાવતા વકીલની સલાહ અવશ્ય લો.
નવી દિલ્હી | ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS)ની ધારા 175(4) હેઠળ કોઈ લોક સેવક (પબ્લિક સર્વન્ટ) વિરુદ્ધ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ ફરિયાદ ત્યારે જ રજૂ કરી શકાય છે જ્યારે ફરિયાદી પહેલાં ધારા 175(3)નું પાલન કરે. એટલે કે ફરિયાદીએ પહેલાં પોલીસ અધિક્ષક (Superintendent of Police) સમક્ષ શપથ-પત્ર સહિત લેખિત ફરિયાદ આપવી જરૂરી છે. આ નિર્ણય જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ મનમોહનની બેન્ચે આપ્યો છે.
બેન્ચ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન હતો કે શું ધારા 175(4) એક સ્વતંત્ર પ્રાવધાન છે, જે હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ મૌખિક ફરિયાદ પર પણ કાર્યવાહી કરી શકે છે, કે તે ધારા 175(3)નો જ પ્રક્રિયાગત વિસ્તાર છે, જેમાં Priyanka Srivastava Vs. State of U.P. (2015)માં નિર્ધારિત સુરક્ષા ઉપાયો લાગુ થાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની મુખ્ય ટિપ્પણીઓ
- ધારા 175(4) કોઈ સ્વતંત્ર પ્રાવધાન નથી – તેને ધારા 175(3) સાથે જોડીને વાંચવી જોઈએ
- લોક સેવક વિરુદ્ધ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ સીધી ફરિયાદ દાખલ કરી તપાસનો આદેશ માંગી શકાય નહીં
- ફરિયાદીએ પહેલાં ધારા 175(3) હેઠળ પોલીસ અધિક્ષકને શપથ-પત્ર સહિત લેખિત ફરિયાદ આપવી જરૂરી
- પોલીસ અધિક્ષક સમક્ષ ઉપલબ્ધ ઉપાયનો ઉપયોગ કરવો એ મેજિસ્ટ્રેટના અધિકારક્ષેત્રને સક્રિય કરવા માટે અનિવાર્ય પૂર્વશરત છે
- ધારા 175(4)ને અલગ વાંચવાથી ક્રમબદ્ધ પ્રક્રિયાને બાયપાસ કરી શકાય – જે વિધાની મંશાના વિરુદ્ધ છે
સુપ્રીમ કોર્ટના નિષ્કર્ષ
- ધારા 175(3) અને 175(4)ને અલગ-અલગ નહીં, એકસાથે વાંચવી જોઈએ
- ધારા 175(4) એ ધારા 175(3)નો જ વિસ્તાર છે
- લોક સેવકો વિરુદ્ધ ફરિયાદમાં વૈધાનિક સુરક્ષા ઉપાયોનું પાલન અનિવાર્ય છે
- કોઈ ફરિયાદી નિર્ધારિત પ્રક્રિયાને છોડીને સીધો મેજિસ્ટ્રેટ પાસે ન જઈ શકે
લોક સેવક વિરુદ્ધ ફરિયાદ માટે પહેલાં પોલીસ અધિક્ષકને શપથ-પત્ર સહિત લેખિત ફરિયાદ આપવી જરૂરી! સુપ્રીમ કોર્ટે BNSSની ધારા 175(3) અને 175(4)નું સ્પષ્ટ અર્થઘટન કર્યું – ક્રમબદ્ધ પ્રક્રિયાને બાયપાસ કરી શકાય નહીં.
📞 તમારા કેસ અંગે નિષ્ણાત સલાહ જોઈએ છે?
લાયકાત ધરાવતા વકીલ સાથે વાત કરવા માટે અમારો સંપર્ક કરો.
