ભારત સરકારે ૨૦૨૦માં ચાર નવા લેબર કોડ્સ પસાર કર્યા હતા, જે ૨૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫થી સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવ્યા છે. આ કોડ્સમાં વેતન કોડ (Code on Wages), ઔદ્યોગિક સંબંધો કોડ (Industrial Relations Code), સોશિયલ સિક્યોરિટી કોડ (Code on Social Security) અને કાર્યસ્થળ સુરક્ષા, આરોગ્ય અને કાર્ય કરતા સ્થિતિઓ કોડ (Occupational Safety, Health and Working Conditions Code) નો સમાવેશ થાય છે. આ ફેરફારો ફુલ-ટાઇમ, કોન્ટ્રાક્ટ, જીગ વર્કર્સ અને અનઓર્ગેનાઇઝ્ડ સેક્ટરના કામદારોને અસર કરશે.
આ પોસ્ટમાં આપણે આ કોડ્સની વિગતવાર માહિતી જોઈશું અને ખાસ કરીને પગાર પર આ નવા લેબોર કોડ્સ ની શું અસર થશે ? તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું. જો તમે કામદાર છો, અથવા તો જોબ કરો છો કે પછી ડિલિવરી બોય નું કામ કરો છો તો આ વાંચીને તમારા પગાર સ્ટ્રક્ચરને સમજી શકશો.
નવા લેબર કોડ્સની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- સર્વ વર્ગીય મિનિમમ વેતન: બધા કામદારો (ઓર્ગેનાઇઝ્ડ અને અનઓર્ગેનાઇઝ્ડ સેક્ટર)ને મિનિમમ વેતનનો અધિકાર. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નેશનલ ફ્લોર વેતન નક્કી થશે, જે રાજ્યો નીચું કરી શકશે નહીં.
- સમાન વેતન: મહિલાઓ અને પુરુષોને સમાન કામ માટે સમાન વેતન. ભેદભાવ પર દંડ.
- ઓવરટાઇમ: નિયમિત કલાકોની બહાર કામ કરવા પર બમણું વેતન.
- અપોઇન્ટમેન્ટ લેટર: બધા કર્મચારીઓને ઔપચારિક અપોઇન્ટમેન્ટ લેટર આપવાની ફરજ, જેમાં પગાર, ભૂમિકા અને સોશિયલ સિક્યોરિટીની વિગતો હોય.
- છુટ્ટી વધારો: વાર્ષિક પેઇડ લીવ માટે ૨૪૦ દિવસથી ઘટીને ૧૮૦ દિવસની કાર્યયોગ્યતા.
- જીગ વર્કર્સ માટે સુરક્ષા: પ્લેટફોર્મ વર્કર્સ (જેમ કે Uber, Swiggy)ને સોશિયલ સિક્યોરિટી, જીવન બીમા, આરોગ્ય વીમા.
- મહિલાઓ માટે નાઇટ શિફ્ટ: સંમતિ અને સુરક્ષા સાથે રાત્રિ કામની મંજૂરી.
- વર્ક ફ્રોમ હોમ: સર્વિસ સેક્ટરમાં યુટ્યુઅલ કન્સેન્ટથી દૂરસ્થ કામ.
- આરોગ્ય તપાસ: ૪૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના કર્મચારીઓ માટે વાર્ષિક ફ્રી હેલ્થ ચેકઅપ.
- યાત્રા દરમિયાન અકસ્માત: ઘર-કાર્યસ્થળ વચ્ચેના અકસ્માતને કાર્યસ્થળ અકસ્માત તરીકે ગણવામાં આવશે.
- ટાઇમલી પેમેન્ટ: માસિક વેતન આગામી મહિનાના ૭ દિવસમાં; રાજીનામા પર ૨ કાર્યદિવસમાં.
- ગ્રેચ્યુઇટી: ફિક્સ્ટ-ટર્મ કર્મચારીઓને ૫ વર્ષથી ઘટીને ૧ વર્ષ પછી ગ્રેચ્યુઇટીનો અધિકાર.
પગાર પરની વિગતવાર અસર: વધશે કે ઘટશે?
નવા કોડ્સ પગાર સ્ટ્રક્ચરમાં મોટા ફેરફારો લાવે છે. મુખ્ય અસરો:
બેઝિક પગાર ૫૦% નિયમ: કુલ CTC (કોસ્ટ ટુ કંપની)ના ઓછામાં ઓછા ૫૦% ભાગ બેઝિક પગાર, ડિયરનેસ અલાઉન્સ અને રિટેનિંગ અલાઉન્સ તરીકે હોવો જોઈએ. અગાઉ ઘણા કંપનીઓમાં બેઝિક ૩૦-૪૦% હતું, જે હવે વધશે. આનાથી PF, ગ્રેચ્યુઇટી જેવા ડિડક્શન્સ વધશે.
- પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) વધશે: PF ૧૨% બેઝિક પગાર પર ગણાય છે. બેઝિક વધવાથી PF ડિડક્શન વધશે (ઉદા: ₹૫૦,૦૦૦ CTC પર અગાઉ ₹૬,૦૦૦ PF, હવે ₹૧૨,૦૦૦). કંપની પણ ૧૨% આપે છે, પણ નેટ પગાર ઘટી શકે. કારણકે બેઝિક વધવાની સાથે PF વધારે કટ થશે. જેના કારણે કંપનીને પણ PF માં તેનું કોન્ટ્રીબ્યુશન વધશે જેનો સીધો ફાયદો લાંબાગાળે કામદારોને મળશે.
- ગ્રેચ્યુઇટી વધશે: ગ્રેચ્યુઇટી 'વેતન' (બેઝિક + અલાઉન્સ, HRA/કન્વેયન્સ બાદ) પર ગણાય છે. બેઝિક વધવાથી રિટાયરમેન્ટ પર વધુ રકમ મળશે, પણ તાત્કાલિક પગારમાં ઘટાડો. ગ્રેચ્યુઈટી નો લાભ માટે હવે કર્મચારી ને 5 વર્ષની રાહ જોવી નહિ પડે. એક વર્ષના અંતે આ લાભ મળવા પાત્ર રહેશે. એટલે સરેરાશ માસિક આવકમાંથી ગ્રેચ્યુટી કપાત થતા સેલેરી ઓછી થશે પણ રિટાયરમેન્ટ માટે લાંબાગાળે કર્મચારી ને ખુબ જ ફાયદો થવાનો છે.
- નેટ પગાર (ટેક-હોમ) ઘટી શકે: વધુ ડિડક્શન્સને કારણે હેન્ડમાં આવતો પગાર ૧૦-૨૦% ઘટી શકે, જો કંપની CTC વધારે નહીં. કેટલીક કંપનીઓ અલાઉન્સ ઘટાડીને બેઝિકમાં શિફ્ટ કરશે, જેનાથી ટેક્સ અને ડિડક્શન્સ વધશે.
- મિનિમમ વેતન વધારો: નેશનલ ફ્લોર વેતનથી લો-વેતન વાલા કામદારોને લાભ. રાજ્યો પ્રમાણે ₹૧૫,૦૦૦થી વધુ થઈ શકે.
- ઓવરટાઇમ ડબલ પે: વધારાના કલાકો પર બમણું વેતનથી કમાણી વધશે. નવા કાયદા મુજબ 48 કલાક અઠવાડિયાની ગણતરી ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. ત્યારબાદ ઓવેરટાઈમ સેલેરી ડબ્બલ હશે.
- જીગ વર્કર્સ: જીગ વર્કર્સ એટલે કે ડિલિવરી બોય, અનઓર્ગેનાઝડ વર્કર્સ, પ્લેટફોર્મ વર્કર્સ, માં કામ કરતા કામદારો. આ નવા કાયદા અંતર્ગત પ્લેટફોર્મ કંપનીઓ ૧-૨% ટર્નઓવરથી ફંડમાં યોગદાન આપશે, જેનાથી આરોગ્ય/બીમા લાભ મળશે – પરોક્ષ રીતે પગાર જેવું.
ઉદાહરણ: ₹૬૦,૦૦૦ CTC પર અગાઉ બેઝિક ₹૨૦,૦૦૦ (PF ₹૨,૪૦૦). હવે બેઝિક ₹૩૦,૦૦૦ (PF ₹૩,૬૦૦) – માસિક નેટ ₹૨,૦૦૦ ઘટી શકે. પણ લાંબા ગાળે PF/ગ્રેચ્યુઇટી વધશે.
અસર કંપની પ્રમાણે બદલાશે – કેટલીક CTC વધારશે, કેટલીક નહીં. કર્મચારીઓએ પેયસ્લિપ તપાસે.
અન્ય મહત્વના ફેરફારો
- લેઆઉટ/રિટ્રેન્ચમેન્ટ: ૧૦૦થી વધીને ૩૦૦ કર્મચારીઓ પર સરકારી મંજૂરી જરૂરી (રાજ્યો વધારી શકે).
- સુરક્ષા: ફેક્ટરી માટે ૨૦/૪૦ કર્મચારીઓની થ્રેશોલ્ડ. ૮ કલાક/દિવસ, ૪૮ કલાક/અઠવાડિયું મર્યાદા.
- દંડ: પ્રથમ ગુના પર દંડ (જેલ નહીં), ડિજિટલ રેકોર્ડ કીપિંગ.
આ ફેરફારો તમારા કારકિર્દીને અસર કરશે. વધુ વાંચવા માટે સરકારી વેબસાઇટ તપાસો. તમારા અનુભવો કોમેન્ટમાં શેર કરો!
 |
| જાણો હવેથી તમારી પગાર સ્લીપ પર પડશે અસર નવા લેબર કોડ્સ ૨૦૨૫ Law Sahitya |
શ્રમ અને રોજગાર કાયદા વિષે વધુ જાણવા અમારી જૂની પોસ્ટ તપાસો.