📘 પ્રેસ કાઉન્સિલ એક્ટ, 1978 | Gujarati, Hindi, English PDF Explained
પ્રેસ કાઉન્સિલ અધિનિયમ, 1978
(The Press Council Act, 1978)
પરિચય:
ભારત સરકાર દ્વારા 1978માં ઘડાયેલ આ અધિનિયમનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં મુક્ત અને જવાબદાર પત્રકારિતાને પ્રોત્સાહિત કરવો છે. આ કાયદા હેઠળ "પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા" (Press Council of India) ની સ્થાપના કરવામાં આવી, જે પ્રેસની સ્વતંત્રતા જાળવે છે અને પત્રકારિતામાં નૈતિકતા તથા વ્યાવસાયિક ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે.
હેતુ:
- પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવું.
- જવાબદાર પત્રકારિતાને પ્રોત્સાહન આપવું.
- પ્રેસ દ્વારા નૈતિકતા અને આદર્શોનું પાલન થાય તેની દેખરેખ રાખવી.
- પત્રકારો સામે થતી અયોગ્ય દબાણ કે સેન્સરશીપનો વિરોધ કરવો.
- પત્રકારિતામાં વ્યાવસાયિક ધોરણો નક્કી કરવા.
પ્રેસ કાઉન્સિલની રચના:
પ્રેસ કાઉન્સિલ અધિનિયમ, 1978 મુજબ કાઉન્સિલનું અધ્યક્ષ સ્થાન હાઈકોર્ટ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ પાસે હોય છે. સભ્યોમાં સંપાદકો, પત્રકારો, સંસદસભ્યો અને પ્રેસ સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થાય છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ:
- પ્રેસની સ્વતંત્રતા: કાઉન્સિલ પ્રેસ પર થતા બાહ્ય દબાણો અને હસ્તક્ષેપ સામે રક્ષણ આપે છે.
- વ્યાવસાયિક નૈતિકતા: પ્રેસ કાઉન્સિલ પત્રકારિતાના આદર્શો (Journalistic Code of Ethics) ઘડવામાં મદદ કરે છે.
- ફરિયાદોની તપાસ: કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા જો માને કે પત્રકારિતાએ ખોટા આક્ષેપો કર્યા છે અથવા નૈતિકતા ભંગ કરી છે તો તે પ્રેસ કાઉન્સિલમાં ફરિયાદ કરી શકે છે.
- સત્તાઓ: કાઉન્સિલ તપાસ માટે નોટિસ, દસ્તાવેજો માગવા અને પુરાવા એકત્ર કરવાની સત્તા ધરાવે છે.
- દંડ: કાઉન્સિલ પાસે સીધી સજા આપવાની સત્તા નથી, પરંતુ તે જાહેર ટીકા (Censure), ચેતવણી (Warning) અથવા નારાજગી (Admonition) વ્યક્ત કરી શકે છે.
પ્રેસ કાઉન્સિલના કાર્યો:
- પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવું.
- પ્રેસ અને સરકાર વચ્ચે સંતુલન જાળવવું.
- પત્રકારોને ખોટા આક્ષેપો, માનહાનિ કે દબાણથી બચાવવું.
- પ્રેસમાં વિશ્વસનીયતા, પારદર્શિતા અને જવાબદારી લાવવી.
મહત્ત્વ:
પ્રેસ કાઉન્સિલ અધિનિયમ, 1978 ભારતની પત્રકારિતાની સ્વતંત્રતા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તે પ્રેસ પર બાહ્ય દબાણ અને સરકારની હસ્તક્ષેપથી રક્ષણ આપે છે, સાથે જ પત્રકારોને જવાબદાર અને નૈતિક રીતે કાર્ય કરવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે.
નિષ્કર્ષ:
પ્રેસ કાઉન્સિલ અધિનિયમ, 1978 પ્રેસની સ્વતંત્રતા જાળવવા, નૈતિક પત્રકારિતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને સમાજમાં વિશ્વસનીય સમાચાર પ્રસારિત કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ કાનૂન છે.
'પ્રેસ કાઉન્સિલ એક્ટ, 1978' ભારત સરકાર દ્વારા અમલમાં મુકાયેલ મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. આ કાયદો નાગરિકો, વકીલો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શિકા રૂપે કાર્ય કરે છે. અહીં તમે તેનો સંપૂર્ણ PDF ગુજરાતી,હિન્દી,English એમ ત્રણ ભાષામાં વાંચી શકો છો
📘 English PDF
📗 Hindi PDF
📕 Gujarati PDF
મહત્વપૂર્ણ: અહીં આપેલ PDF ફાઈલ ફક્ત વાંચવા માટે છે. ભારતના અન્ય કાયદા, અધિનિયમ અને નિયમો જાણવા માટે અમારી બ્લોગ શ્રેણી વાંચો.