📘 અખબારો (કિંમત નિયંત્રણ) અધિનિયમ એક્ટ, 1972 | Gujarati, Hindi, English PDF Explained
અખબારો (કિંમત નિયંત્રણ) અધિનિયમ, 1972
(Newspapers (Price Control) Act, 1972)
પરિચય:
અખબારો (કિંમત નિયંત્રણ) અધિનિયમ, 1972 ભારત સરકાર દ્વારા ઘડાયેલો કાયદો છે. આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ અખબારોની કિંમત અને તેમા પ્રકાશિત થતી જાહેરાતોની સંખ્યા પર નિયંત્રણ રાખવાનો હતો, જેથી અખબાર જગતમાં મોનોપોલી ન સર્જાય અને નાના-મોટા અખબારો વચ્ચે સમાન સ્પર્ધા જાળવી શકાય.
મુખ્ય જોગવાઈઓ:
- અખબારોની કિંમત નક્કી કરવાની સત્તા: સરકારને કોઈપણ અખબારની પ્રતિની વેચાણ કિંમત નક્કી કરવાની સત્તા આપવામાં આવી.
- જાહેરાત પર નિયંત્રણ: અખબારમાં પ્રકાશિત થતી જાહેરાતની માત્રા મર્યાદિત રાખવાની જોગવાઈ.
- નાના અખબારોનું રક્ષણ: મોટા અખબારો દ્વારા ભાવ ઘટાડીને નાના અખબારોને બજારમાંથી બહાર કરી દેવામાં ન આવે તે માટે સુરક્ષા પૂરી પાડવી.
- નિયમોનું ઉલ્લંઘન: કાયદાની જોગવાઈઓનો ભંગ કરનારાઓ માટે દંડ તથા શાસ્તિની જોગવાઈ કરવામાં આવી.
કાનૂની પડકાર:
આ કાયદાને અખબારો અને મીડિયા સંસ્થાઓએ અદાલતમાં પડકાર્યો. 1972 માં સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રસિદ્ધ કેસ Bennett Coleman & Co. vs. Union of India માં આ અધિનિયમને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા (Article 19(1)(a))ના ઉલ્લંઘન તરીકે ગણાવીને અસંવિધાનિક જાહેર કરવામાં આવ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટએ કહ્યું કે અખબારોની કિંમત અને જાહેરાત પર નિયંત્રણ મૂકવાથી પ્રેસની સ્વતંત્રતા ઉપર સીધો અંકુશ આવે છે.
મહત્ત્વ:
આ અધિનિયમ દ્વારા સરકારનો પ્રયાસ હતો કે અખબાર ઉદ્યોગમાં સમાનતા જળવાય, પરંતુ અંતે આ કાયદો અમલમાં રહી શક્યો નહિ. આ કિસ્સાએ ભારતીય બંધારણમાં પ્રેસની સ્વતંત્રતા અને બજાર વ્યવસ્થાના સંબંધમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું.
નિષ્કર્ષ:
અખબારો (કિંમત નિયંત્રણ) અધિનિયમ, 1972 ભારતીય કાનૂની અને મીડિયા ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ કિસ્સો છે. આ કાયદાને લીધે પ્રેસની સ્વતંત્રતા વિશે ચર્ચા ઊભી થઈ અને અંતે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા તેને રદ્દ કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે પ્રેસની સ્વતંત્રતા મજબૂત થઈ.
'અખબારો (કિંમત નિયંત્રણ) અધિનિયમ એક્ટ, 1972' ભારત સરકાર દ્વારા અમલમાં મુકાયેલ મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. આ કાયદો નાગરિકો, વકીલો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શિકા રૂપે કાર્ય કરે છે. અહીં તમે તેનો સંપૂર્ણ PDF ગુજરાતી,હિન્દી,English એમ ત્રણ ભાષામાં વાંચી શકો છો
📘 English PDF
📗 Hindi PDF
📕 Gujarati PDF
મહત્વપૂર્ણ: અહીં આપેલ PDF ફાઈલ ફક્ત વાંચવા માટે છે. ભારતના અન્ય કાયદા, અધિનિયમ અને નિયમો જાણવા માટે અમારી બ્લોગ શ્રેણી વાંચો.