અનુક્રમણિકા (Contents)

• વિભાગોની વ્યવસ્થા
• વિભાગો
• ૧. ટૂંકું શીર્ષક, વિસ્તાર અને શરૂઆત
• 2. વ્યાખ્યાઓ
• ૩. કમિશનની નિમણૂક
• ૪. કમિશનની સત્તાઓ
• 5. કમિશનની વધારાની સત્તાઓ
• ૬. કમિશનને વ્યક્તિઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા નિવેદનો
• 8. કમિશન દ્વારા અનુસરવામાં આવનારી કાર્યવાહી
• 8B. સુનાવણી માટે પ્રતિકૂળ અસર થવાની સંભાવના ધરાવતી વ્યક્તિઓ
• 8C. કાનૂની વ્યવસાયી દ્વારા ઉલટતપાસ અને પ્રતિનિધિત્વનો અધિકાર
• 9. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ
• 10. સભ્યો, વગેરે, જાહેર સેવકો બનવા
• ૧૧. ચોક્કસ કિસ્સાઓમાં અન્ય તપાસ અધિકારીઓને લાગુ કરવાનો કાયદો
• ૧૨. નિયમો બનાવવાની સત્તા

તપાસ કમિશન અધિનિયમ, ૧૯૫૨

________

વિભાગોની વ્યવસ્થા

________

વિભાગો

૧. ટૂંકું શીર્ષક, વિસ્તાર અને શરૂઆત.

2. વ્યાખ્યાઓ.

2A. [બાકી.]

૩. કમિશનની નિમણૂક.

૪. કમિશનની સત્તાઓ.

૫. કમિશનની વધારાની સત્તાઓ.

૫A. તપાસ સંબંધિત તપાસ કરવા માટે ચોક્કસ અધિકારીઓ અને તપાસ એજન્સીઓની સેવાઓનો ઉપયોગ કરવાની કમિશનની સત્તા.

૫B. મૂલ્યાંકનકારોની નિમણૂક કરવાની કમિશનની સત્તા.

૬. કમિશન સમક્ષ વ્યક્તિઓ દ્વારા કરાયેલા નિવેદનો.

૬A. અમુક કિસ્સાઓમાં માલના ઉત્પાદનની ગુપ્ત પ્રક્રિયા જાહેર કરવા માટે બંધાયેલા ન હોય તેવા વ્યક્તિઓ. ૭. જ્યારે આ રીતે સૂચિત કરવામાં આવે ત્યારે કમિશનનું અસ્તિત્વ બંધ થઈ જશે.

૮. કમિશન દ્વારા અનુસરવાની પ્રક્રિયા.

૮ક. કમિશનની જગ્યા ખાલી હોવાના કારણે અથવા બંધારણમાં ફેરફારના કારણે તપાસમાં વિક્ષેપ ન આવે.

8B. સુનાવણી માટે પ્રતિકૂળ અસર થવાની સંભાવના ધરાવતી વ્યક્તિઓ.

8C. કાનૂની વ્યવસાયી દ્વારા ઉલટતપાસ અને પ્રતિનિધિત્વનો અધિકાર.

9. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ.

૧૦. સભ્યો, વગેરે, જાહેર સેવકો બનવા.

૧૦A. કમિશન અથવા તેના કોઈપણ સભ્યને બદનામ કરવા માટે ગણવામાં આવેલા કૃત્યો માટે દંડ. ૧૧. ચોક્કસ કિસ્સાઓમાં અન્ય તપાસ અધિકારીઓને લાગુ પડતો કાયદો.

૧૨. નિયમો બનાવવાની સત્તા.

તપાસ કમિશન અધિનિયમ, ૧૯૫૨

૧૯૫૨૧ ના કાયદા નં. ૬૦

[૧૪ ઓગસ્ટ, ૧૯૫૨.]

તપાસ પંચોની નિમણૂક અને આવા પંચોને ચોક્કસ સત્તાઓ આપવા માટેનો કાયદો.

સંસદ દ્વારા નીચે મુજબ ઘડવામાં આવે:-

૧. ટૂંકું શીર્ષક, હદ અને શરૂઆત.—(૧) આ કાયદાને તપાસ પંચ અધિનિયમ, ૧૯૫૨ કહી શકાય.

૨[(૨) તે સમગ્ર ભારત સુધી વિસ્તરે છે:

૩* * * * *]

(૩) તે કેન્દ્ર સરકાર, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, નિયુક્ત કરે તે તારીખથી અમલમાં આવશે.

૨. વ્યાખ્યાઓ.—આ અધિનિયમમાં, જ્યાં સુધી સંદર્ભ અન્યથા જરૂરી ન હોય,—

(a) "યોગ્ય સરકાર" નો અર્થ છે-

(i) કેન્દ્ર સરકાર, બંધારણની સાતમી અનુસૂચિમાં યાદી I અથવા યાદી II અથવા યાદી III માં દર્શાવેલ કોઈપણ એન્ટ્રીઓ સાથે સંબંધિત કોઈપણ બાબતની તપાસ કરવા માટે તેના દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલા કમિશનના સંબંધમાં; અને

(ii) રાજ્ય સરકાર, બંધારણની સાતમી અનુસૂચિમાં યાદી II અથવા યાદી III માં દર્શાવેલ કોઈપણ એન્ટ્રીઓ સાથે સંબંધિત કોઈપણ બાબતની તપાસ કરવા માટે નિયુક્ત કમિશનના સંબંધમાં:

૫* * * * * (b) “પંચ” એટલે કલમ ૩ હેઠળ નિયુક્ત તપાસ પંચ; (c) “નિર્ધારિત” એટલે આ કાયદા હેઠળ બનાવેલા નિયમો દ્વારા નિર્ધારિત.

૧. આ કાયદાનો વિસ્તાર -

૧૯૬૨ ના રેગ. ૧૨, કલમ ૩ અને અનુસૂચિ (જવાબ ૧-૨-૧૯૬૫) દ્વારા ગોવા, દમણ અને દીવ.

દાદરા અને નગર હવેલી (જેને 1-7-1965 થી કહેવામાં આવે છે) ૧૯૬૩ ના રેગ. ૬, કલમ ૨ અને અનુસૂચિ I દ્વારા.

પોંડિચેરી (જેને 1-10-1963 થી શરૂ કરવામાં આવ્યું છે) 1963 ના રેગ. 7, કલમ 3 અને અનુસૂચિ I દ્વારા.

2. પેટા-કલમ (2) માટે 1971 ના અધિનિયમ 79, કલમ 2 દ્વારા પેટા.

૩. ૨૦૧૯ ના અધિનિયમ ૩૪, કલમ ૯૫ અને પાંચમી અનુસૂચિ (જેમ કે ૩૧-૧૦-૨૦૧૯) દ્વારા બાદ કરાયેલ જોગવાઈ.

૧૯૭૧ ના અધિનિયમ ૭૯ દ્વારા સુધારેલ આ અધિનિયમ, ૬-૩-૧૯૭૨ ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યમાં અને ૧૫-૨-૧૯૭૨ ના રોજ નાગાલેન્ડ રાજ્યના કોહિમા અને મોકોકચુંગ જિલ્લાઓમાં, ૧૯૭૨ ના અધિનિયમ ૭૯ ની કલમ ૧૫ હેઠળ જારી કરાયેલ અનુક્રમે ૪-૩-૧૯૭૨ ના રોજ સૂચના નં. ૯૪ (E) અને ૧૪-૨-૧૯૭૨ ના રોજ ૭૪ (E) દ્વારા અમલમાં આવ્યો.

૫. જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન (કેન્દ્રીય કાયદાઓનું અનુકૂલન) આદેશ, ૨૦૨૦ દ્વારા અવગણવામાં આવેલ જોગવાઈ, સૂચના નં. S.O. દ્વારા. ૧૧૨૩(E) તારીખ (૧૮-૩-૨૦૨૦) અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખ પુનર્ગઠન (કેન્દ્રીય કાયદાઓનું અનુકૂલન) આદેશ, ૨૦૨૦, સૂચના ક્રમાંક એસ.ઓ. ૩૭૭૪(E), તારીખ (૨૩-૧૦-૨૦૨૦) દ્વારા.

૪. ૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૫૨, ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૫૨ ના રોજ જાહેરનામું ક્રમાંક S.R.O. ૧૬૭૦ દ્વારા, ભારતનું ગેઝેટ, અસાધારણ, ભાગ II, કલમ જુઓ. ૩.

૨A. [જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યમાં અમલમાં ન હોય તેવા કાયદાઓના સંદર્ભોનું નિર્માણ*.]— જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન (કેન્દ્રીય કાયદાઓનું અનુકૂલન) આદેશ, ૨૦૨૦, સૂચના ક્રમાંક એસ.ઓ. ૧૧૨૩(E), તારીખ (૧૮-૩-૨૦૨૦) દ્વારા અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખ પુનર્ગઠન (કેન્દ્રીય કાયદાઓનું અનુકૂલન) આદેશ, ૨૦૨૦, સૂચના ક્રમાંક એસ.ઓ. દ્વારા અવગણવામાં આવ્યું છે. ૩૭૭૪(E), તારીખ (૨૩-૧૦-૨૦૨૦).]

૩. કમિશનની નિમણૂક.—(૧) યોગ્ય સરકાર, જો તેને લાગે કે આમ કરવું જરૂરી છે, અને જો આ વતી ઠરાવ ^૧[સંસદના દરેક ગૃહ અથવા, જેમ બને તેમ, રાજ્યની વિધાનસભા] દ્વારા, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા પસાર કરવામાં આવે, તો જાહેર મહત્વના કોઈપણ ચોક્કસ બાબતની તપાસ કરવા અને આવા કાર્યો કરવા અને સૂચનામાં ઉલ્લેખિત સમયની અંદર કરવા માટે તપાસ પંચની નિમણૂક કરશે, અને આ રીતે નિયુક્ત કરાયેલ કમિશન તપાસ કરશે અને તે મુજબ કાર્યો કરશે:

પરંતુ જ્યાં આવા કોઈપણ કમિશનની નિમણૂક કોઈપણ બાબતની તપાસ કરવા માટે કરવામાં આવી હોય -

(a) કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા, કોઈપણ રાજ્ય સરકાર, કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી સિવાય, તપાસ માટે બીજા કમિશનની નિમણૂક કરશે નહીં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કમિશન કાર્યરત હોય ત્યાં સુધી એક જ બાબત;

(b) રાજ્ય સરકાર દ્વારા, કેન્દ્ર સરકાર રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કમિશન કાર્યરત હોય ત્યાં સુધી તે જ બાબતની તપાસ કરવા માટે બીજા કમિશનની નિમણૂક કરશે નહીં, સિવાય કે કેન્દ્ર સરકારનો અભિપ્રાય હોય કે તપાસનો વ્યાપ બે કે તેથી વધુ રાજ્યો સુધી લંબાવવો જોઈએ.

(2) કમિશનમાં યોગ્ય સરકાર દ્વારા નિયુક્ત એક અથવા વધુ સભ્યો હોઈ શકે છે, અને જ્યાં કમિશનમાં એક કરતાં વધુ સભ્યો હોય, ત્યાં તેમાંથી એકને તેના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરી શકાય છે.

2[(3) કમિશન દ્વારા તપાસના કોઈપણ તબક્કે, કમિશનના સભ્યના પદમાં ઉદ્ભવેલી કોઈપણ ખાલી જગ્યા (પછી ભલે તે એક અથવા એક કરતાં વધુ સભ્યોનો હોય) ભરી શકે છે.

(૪) યોગ્ય સરકાર, કમિશન દ્વારા યોગ્ય સરકારને રિપોર્ટ રજૂ કર્યાના છ મહિનાના સમયગાળામાં, પેટા-કલમ (૧) હેઠળ કમિશન દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસ અંગે કમિશનનો રિપોર્ટ, જો કોઈ હોય તો, તેના પર લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીના મેમોરેન્ડમ સાથે, ²[સંસદના દરેક ગૃહ અથવા, જેમ બને તેમ, રાજ્ય વિધાનસભા] સમક્ષ રજૂ કરાવશે.]

૩* * * * *

૪. કમિશનની સત્તાઓ.—કમિશનને સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, ૧૯૦૮ (૧૯૦૮નો ૫) હેઠળ દાવો કરતી વખતે સિવિલ કોર્ટની સત્તાઓ હશે, જે નીચેની બાબતોના સંદર્ભમાં હશે, જેમ કે:—

(a)^૪[ભારતના કોઈપણ ભાગમાંથી કોઈપણ વ્યક્તિને હાજર રહેવા માટે બોલાવવા અને તેની તપાસ કરવી];

(b) કોઈપણ દસ્તાવેજની શોધ અને ઉત્પાદનની આવશ્યકતા;

(c) સોગંદનામા પર પુરાવા પ્રાપ્ત કરવા;

(d) કોઈપણ કોર્ટ અથવા ઓફિસમાંથી કોઈપણ જાહેર રેકોર્ડ અથવા તેની નકલ માંગવી;

(e) સાક્ષીઓ અથવા દસ્તાવેજોની તપાસ માટે કમિશન જારી કરવા;

(f) કોઈપણ અન્ય બાબત જે નિર્ધારિત કરી શકાય છે.

3. 1990 ના અધિનિયમ 19 દ્વારા પેટા-કલમો (5) અને (6) બાદ કરવામાં આવ્યા, કલમ 2.

1. 1990 ના અધિનિયમ 19 દ્વારા પેટા, કલમ 2, ચોક્કસ શબ્દો માટે.

2. 1971 ના અધિનિયમ 79 દ્વારા પેટા, કલમ 5.

4. ૧૯૭૧ ના અધિનિયમ ૭૯, કલમ ૬ દ્વારા, ચોક્કસ શબ્દો માટે.

*. ૩૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૯ ના રોજ જાહેરનામું ક્રમાંક S.O. ૩૯૧૨ (E), દ્વારા, આ કાયદો જમ્મુ અને કાશ્મીરના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અને લદ્દાખના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશને લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.

૫. કમિશનની વધારાની સત્તાઓ.—(૧) જ્યાં યોગ્ય સરકારનો અભિપ્રાય હોય કે, કરવામાં આવનારી તપાસની પ્રકૃતિ અને કેસના અન્ય સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને, પેટા-કલમ (૨) અથવા પેટા-કલમ (૩) અથવા પેટા-કલમ (૪) અથવા પેટા-કલમ (૫) ની બધી અથવા કોઈપણ જોગવાઈઓ કમિશનને લાગુ કરવી જોઈએ, ત્યાં યોગ્ય સરકાર, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, નિર્દેશ આપી શકે છે કે સૂચનામાં ઉલ્લેખિત બધી અથવા આવી જોગવાઈઓ તે કમિશનને લાગુ પડશે અને આવી સૂચના જારી કરવા પર, ઉપરોક્ત જોગવાઈઓ તે મુજબ લાગુ થશે.

(2) કમિશન પાસે કોઈપણ વ્યક્તિને, કોઈપણ વિશેષાધિકારને આધીન, જે તે વ્યક્તિ દ્વારા હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ કાયદા હેઠળ દાવો કરવામાં આવી શકે છે, તે મુદ્દા અથવા બાબતો પર માહિતી પૂરી પાડવાની સત્તા હશે જે કમિશનના મતે, પૂછપરછના વિષય માટે ઉપયોગી હોઈ શકે છે અથવા સંબંધિત હોઈ શકે છે 1 [અને આ રીતે જરૂરી કોઈપણ વ્યક્તિ ભારતીય દંડ સંહિતા (1860 નો 45) ની કલમ 176 અને કલમ 177 ના અર્થમાં આવી માહિતી પૂરી પાડવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલ માનવામાં આવશે].

(૩) કમિશન અથવા કોઈપણ અધિકારી, જે ગેઝેટેડ અધિકારીથી નીચેના હોદ્દા પર ન હોય, અને કમિશન દ્વારા આ માટે ખાસ અધિકૃત હોય, તે કોઈપણ ઇમારત અથવા સ્થળે પ્રવેશ કરી શકે છે જ્યાં કમિશનને એવું માનવાનું કારણ હોય કે તપાસના વિષયને લગતા કોઈપણ હિસાબી પુસ્તકો અથવા અન્ય દસ્તાવેજો મળી શકે છે, અને ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, ૧૮૯૮ (૧૮૯૮નો ૫) ની કલમ ૧૦૨ અને કલમ ૧૦૩ ની જોગવાઈઓને આધીન, કોઈપણ હિસાબી પુસ્તકો અથવા દસ્તાવેજો જપ્ત કરી શકે છે અથવા તેમાંથી અંશો અથવા નકલો લઈ શકે છે, જ્યાં સુધી તે લાગુ પડે.

(૪) કમિશનને એક સિવિલ કોર્ટ ગણવામાં આવશે અને જ્યારે ભારતીય દંડ સંહિતા (૧૮૬૦નો ૪૫) ની કલમ ૧૭૫, કલમ ૧૭૮, કલમ ૧૭૯, કલમ ૧૮૦ અથવા કલમ ૨૨૮ માં વર્ણવેલ કોઈપણ ગુનો કમિશનની નજરમાં અથવા હાજરીમાં આચરવામાં આવે છે, ત્યારે કમિશન, ગુનાને લગતી હકીકતો અને ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, ૧૮૯૮ (૧૮૯૮નો ૫) માં જોગવાઈ મુજબ આરોપીના નિવેદનની નોંધ કર્યા પછી, કેસને એવા મેજિસ્ટ્રેટને મોકલી શકે છે જેમને તેનો કેસ ચલાવવાનો અધિકારક્ષેત્ર હોય અને જે મેજિસ્ટ્રેટને આવો કોઈ કેસ મોકલવામાં આવે છે તે આરોપી સામેની ફરિયાદની સુનાવણી એવી રીતે કરશે કે જાણે કેસ ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, ૧૮૯૮ ની કલમ ૪૮૨ હેઠળ તેને મોકલવામાં આવ્યો હોય.

(૫) કમિશન સમક્ષની કોઈપણ કાર્યવાહી ભારતીય દંડ સંહિતા (૧૮૬૦નો ૪૫) ની કલમ ૧૯૩ અને ૨૨૮ ના અર્થમાં ન્યાયિક કાર્યવાહી માનવામાં આવશે.

2[5A. તપાસ સંબંધિત તપાસ કરવા માટે ચોક્કસ અધિકારીઓ અને તપાસ એજન્સીઓની સેવાઓનો ઉપયોગ કરવાની કમિશનની સત્તા.—(1) તપાસ સંબંધિત કોઈપણ તપાસ હાથ ધરવાના હેતુ માટે, કમિશન, સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે,—

(a) કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કમિશનના કિસ્સામાં, કેન્દ્ર સરકાર અથવા કોઈપણ રાજ્ય સરકારના કોઈપણ અધિકારી અથવા તપાસ એજન્સી, કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાજ્ય સરકારની સંમતિથી, જેમ બને તેમ; અથવા

(b) રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કમિશનના કિસ્સામાં, રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્ર સરકારના કોઈપણ અધિકારી અથવા તપાસ એજન્સી, રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્ર સરકારની સંમતિથી, જેમ બને તેમ.

(2) તપાસ સંબંધિત કોઈપણ બાબતની તપાસ કરવાના હેતુ માટે, કોઈપણ અધિકારી અથવા એજન્સી જેની સેવાઓનો ઉપયોગ પેટા-કલમ (1) હેઠળ કરવામાં આવે છે, તે કમિશનના નિર્દેશ અને નિયંત્રણને આધીન રહીને, -

(a) કોઈપણ વ્યક્તિને બોલાવી શકે છે અને હાજરી આપવા માટે દબાણ કરી શકે છે અને તેની તપાસ કરી શકે છે;

(b) કોઈપણ દસ્તાવેજ શોધવા અને રજૂ કરવાની માંગણી કરી શકે છે; અને

(c) કોઈપણ ઓફિસમાંથી કોઈપણ જાહેર રેકોર્ડ અથવા તેની નકલ મંગાવી શકે છે.

1. 1971 ના અધિનિયમ 79 દ્વારા ઇન્સ., કલમ 7.

2. કલમ 8 દ્વારા ઇન્સ., ibid.

(3) કલમ 6 ની જોગવાઈઓ કોઈપણ અધિકારી અથવા એજન્સી સમક્ષ વ્યક્તિ દ્વારા આપવામાં આવેલા કોઈપણ નિવેદનના સંબંધમાં લાગુ પડશે જેમ કે પેટા કલમ (1) હેઠળ જેની સેવાઓનો ઉપયોગ કમિશન સમક્ષ પુરાવા આપવા દરમિયાન કરવામાં આવેલા કોઈપણ નિવેદનના સંબંધમાં લાગુ પડે છે.

(4) જે અધિકારી અથવા એજન્સી, જેમની સેવાઓનો ઉપયોગ પેટા કલમ (1) હેઠળ કરવામાં આવે છે, તે તપાસને લગતી કોઈપણ બાબતની તપાસ કરશે અને તેના પર એક અહેવાલ (આ કલમમાં પછીથી તપાસ અહેવાલ તરીકે ઓળખાય છે) કમિશન દ્વારા આ વતી નિર્દિષ્ટ સમયગાળાની અંદર કમિશનને સુપરત કરશે.

(5) કમિશન પેટા કલમ (4) હેઠળ તેને સુપરત કરાયેલ તપાસ અહેવાલમાં જણાવેલ હકીકતો અને જો કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા હોય તો તેની સાચીતા વિશે પોતાને સંતોષશે, અને આ હેતુ માટે કમિશન યોગ્ય લાગે તે રીતે આવી તપાસ (તપાસ હાથ ધરનાર અથવા મદદ કરનાર વ્યક્તિ અથવા વ્યક્તિઓની તપાસ સહિત) કરી શકે છે.]

૧[૫બી. કમિશનને મૂલ્યાંકનકર્તાઓની નિમણૂક કરવાની સત્તા.—કોઈપણ તપાસ હાથ ધરવાના હેતુસર, કમિશન તપાસમાં કમિશનને મદદ અને સલાહ આપવા માટે તપાસ સાથે સંકળાયેલ કોઈપણ બાબતનું વિશેષ જ્ઞાન ધરાવતા વ્યક્તિઓને મૂલ્યાંકનકર્તા તરીકે નિયુક્ત કરી શકે છે અને મૂલ્યાંકનકર્તાઓ નિર્ધારિત મુસાફરી અને અન્ય ખર્ચાઓ માટે હકદાર રહેશે.]

૬. કમિશનને વ્યક્તિઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદનો.—કમિશન સમક્ષ પુરાવા આપવા દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા આપવામાં આવેલા કોઈપણ નિવેદનથી તેને ખોટા પુરાવા આપવા બદલ કાર્યવાહી સિવાય કોઈપણ નાગરિક અથવા ફોજદારી કાર્યવાહીમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં અથવા તેની વિરુદ્ધ ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે નહીં:

જોકે નિવેદન—

(a) એવા પ્રશ્નના જવાબમાં આપવામાં આવ્યું છે જેનો જવાબ કમિશન દ્વારા તેને આપવા માટે ફરજિયાત કરવામાં આવે છે, અથવા (b) તપાસના વિષય સાથે સંબંધિત છે.

૨[૬એ. અમુક કિસ્સાઓમાં માલના ઉત્પાદનની ગુપ્ત પ્રક્રિયા જાહેર કરવા માટે બંધાયેલા ન હોય તેવા વ્યક્તિઓ.—જ્યાં કમિશનને કોઈપણ માલના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયાની તપાસ કરવાની સ્પષ્ટ જરૂર હોય તેવા કિસ્સાઓ સિવાય, આ કાયદામાં કંઈપણ કમિશન સમક્ષ પુરાવા આપતી કોઈપણ વ્યક્તિને તેના ઉત્પાદનની કોઈપણ ગુપ્ત પ્રક્રિયા જાહેર કરવા માટે ફરજ પાડતું માનવામાં આવશે નહીં.]

3[7. જ્યારે આ રીતે સૂચિત કરવામાં આવે ત્યારે કમિશનનું અસ્તિત્વ સમાપ્ત થઈ જશે.—(1) યોગ્ય સરકાર, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, જાહેર કરી શકે છે કે—

(a) એક કમિશન (⁴[સંસદના દરેક ગૃહ અથવા, જેમ બને તેમ, રાજ્યના વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા ઠરાવના અનુસંધાનમાં નિયુક્ત કમિશન સિવાય) અસ્તિત્વમાં રહેશે નહીં, જો તેનો અભિપ્રાય હોય કે કમિશનનું સતત અસ્તિત્વ બિનજરૂરી છે;

(b) જો કમિશનને સમાપ્ત કરવાનો ઠરાવ ⁴[સંસદના દરેક ગૃહ અથવા, જેમ બને તેમ, રાજ્યના વિધાનસભા] દ્વારા પસાર કરાયેલા ઠરાવના અનુસંધાનમાં નિયુક્ત કમિશનનું અસ્તિત્વ સમાપ્ત થઈ જશે જો ⁴[સંસદના દરેક ગૃહ અથવા, જેમ બને તેમ, રાજ્યના વિધાનસભા] દ્વારા કમિશનને સમાપ્ત કરવાનો ઠરાવ પસાર કરવામાં આવે તો.

(2) પેટા-કલમ (1) હેઠળ જારી કરાયેલ દરેક સૂચના કમિશન કયા તારીખથી અસ્તિત્વમાં રહેશે તે તારીખનો ઉલ્લેખ કરો અને આવી સૂચના જારી થવા પર, તેમાં ઉલ્લેખિત તારીખથી કમિશનનું અસ્તિત્વ બંધ થઈ જશે.]

8. કમિશન દ્વારા અનુસરવામાં આવનારી કાર્યવાહી.—કમિશન, આ વતી બનાવવામાં આવી શકે તેવા કોઈપણ નિયમોને આધીન, તેની પોતાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરવાની સત્તા ધરાવશે (તેની બેઠકોના સ્થાનો અને સમય નક્કી કરવા અને જાહેરમાં કે ખાનગીમાં બેસવું કે નહીં તે નક્કી કરવા સહિત) 5* * *.

6[8A. ખાલી જગ્યા અથવા કમિશનના બંધારણમાં ફેરફારના કારણે તપાસમાં વિક્ષેપ ન આવે.—(1) જ્યાં કમિશનમાં બે કે તેથી વધુ સભ્યો હોય, ત્યાં તે કાર્ય કરી શકે છે

5. 1971 ના કાયદા 79, 11 દ્વારા અવગણવામાં આવેલા ચોક્કસ શબ્દો.

1. 1988 ના અધિનિયમ 63 દ્વારા, કલમ 2.

2. 1971 ના અધિનિયમ 79 દ્વારા, કલમ 7. 9.

3. કલમ 7 માટે કલમ 10, ibid. દ્વારા પેટા.

4. 1990 ના કાયદા 19, 3 દ્વારા પેટા. ચોક્કસ શબ્દો માટે.

6. કલમ 12, ibid.

ચેરમેન અથવા અન્ય કોઈ સભ્યની ગેરહાજરી અથવા તેના સભ્યોમાં કોઈપણ ખાલી જગ્યા હોવા છતાં.

(૨) જ્યાં કમિશન સમક્ષ તપાસ દરમિયાન, ખાલી જગ્યા ભરવાને કારણે અથવા અન્ય કોઈ કારણોસર કમિશનના બંધારણમાં ફેરફાર થયો હોય, તો કમિશન માટે તપાસ નવેસરથી શરૂ કરવી જરૂરી રહેશે નહીં અને ફેરફાર થયો તે તબક્કાથી તપાસ ચાલુ રાખી શકાય છે.

8B. સુનાવણી માટે પ્રતિકૂળ અસર થવાની સંભાવના ધરાવતી વ્યક્તિઓ.—જો, તપાસના કોઈપણ તબક્કે, કમિશન,—

(a) કોઈપણ વ્યક્તિના વર્તનની તપાસ કરવી જરૂરી માને છે; અથવા

(b) એવો અભિપ્રાય ધરાવે છે કે તપાસથી કોઈપણ વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠા પર પ્રતિકૂળ અસર થવાની શક્યતા છે,

કમિશન તે વ્યક્તિને તપાસમાં સાંભળવાની અને તેના બચાવમાં પુરાવા રજૂ કરવાની વાજબી તક આપશે:

પરંતુ જ્યાં સાક્ષીની શાખ પર મહાભિયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હોય ત્યાં આ કલમમાં કંઈપણ લાગુ પડશે નહીં.

8C. કાનૂની વ્યવસાયી દ્વારા ઉલટતપાસ અને પ્રતિનિધિત્વનો અધિકાર.—યોગ્ય સરકાર, કલમ 8B માં ઉલ્લેખિત દરેક વ્યક્તિ અને, કમિશનની પરવાનગી સાથે, કોઈપણ અન્ય વ્યક્તિ જેનો પુરાવો કમિશન દ્વારા નોંધવામાં આવે છે,—

(a) તેના દ્વારા રજૂ કરાયેલ સાક્ષી સિવાય અન્ય કોઈ સાક્ષીની ઉલટતપાસ કરી શકે છે;

(b) કમિશનને સંબોધિત કરી શકે છે; અને

(c) કમિશન સમક્ષ કાનૂની વ્યવસાયી દ્વારા અથવા કમિશનની પરવાનગીથી, અન્ય કોઈપણ વ્યક્તિ દ્વારા રજૂ કરી શકાય છે.]

9. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ.—આ કાયદા અથવા તેના હેઠળ કરવામાં આવેલા કોઈપણ નિયમો અથવા આદેશો અનુસાર, અથવા યોગ્ય સરકાર અથવા કમિશન દ્વારા અથવા તેના અધિકાર હેઠળ, કોઈપણ અહેવાલ, કાગળ અથવા કાર્યવાહીના પ્રકાશનના સંદર્ભમાં, સદ્ભાવનાથી કરવામાં આવેલ અથવા કરવામાં આવનાર કોઈપણ બાબતના સંદર્ભમાં યોગ્ય સરકાર, કમિશન અથવા તેના કોઈપણ સભ્ય, અથવા યોગ્ય સરકાર અથવા કમિશનના નિર્દેશન હેઠળ કાર્ય કરતી કોઈપણ વ્યક્તિ સામે કોઈ દાવો અથવા અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકશે નહીં.

10. સભ્યો, વગેરે, જાહેર સેવકો બનવા.—આયોગના દરેક સભ્ય અને આ કાયદા હેઠળ કાર્યો કરવા માટે કમિશન દ્વારા નિયુક્ત અથવા અધિકૃત કરાયેલા દરેક અધિકારીને ભારતીય દંડ સંહિતા (1860 નો 45) ની કલમ 21 ના ​​અર્થમાં જાહેર સેવક માનવામાં આવશે.

1[10A. કમિશન અથવા તેના કોઈપણ સભ્યને બદનામ કરવા માટે ગણવામાં આવેલા કૃત્યો માટે દંડ.—(1) જો કોઈ વ્યક્તિ, બોલાયેલા અથવા વાંચવાના હેતુથી શબ્દો દ્વારા, કોઈપણ નિવેદન આપે છે અથવા પ્રકાશિત કરે છે અથવા કોઈપણ અન્ય કૃત્ય કરે છે, જે કમિશન અથવા તેના કોઈપણ સભ્યને બદનામ કરવા માટે ગણવામાં આવે છે, તો તેને છ મહિના સુધીની સાદી કેદની સજા અથવા દંડ અથવા બંનેની સજા થશે.

૨[(૨) ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, ૧૯૭૩ (૧૯૭૪નો ૨) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, જ્યારે પેટા-કલમ (૧) હેઠળનો ગુનો આચરવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ હોય, ત્યારે હાઇકોર્ટ કમિશનના સભ્ય અથવા તેના દ્વારા અધિકૃત કમિશનના અધિકારી દ્વારા લેખિત ફરિયાદ પર, કેસ કર્યા વિના, આવા ગુનાનું સંજ્ઞાન લઈ શકે છે.

(૩) પેટા-કલમ (૨) માં તેને સંદર્ભિત દરેક ફરિયાદમાં કથિત ગુનાની રચના કરતી હકીકતો, આવા ગુનાની પ્રકૃતિ અને અન્ય વિગતો રજૂ કરવામાં આવશે જે આરોપીને તેના દ્વારા આચરવામાં આવેલા ગુનાની નોટિસ આપવા માટે વાજબી રીતે પૂરતી હોય.

(૪) કોઈપણ હાઇકોર્ટ પેટા-કલમ (૧) હેઠળના ગુનાનું સંજ્ઞાન લેશે નહીં સિવાય કે ફરિયાદ ગુનો આચરવામાં આવ્યો હોય તે તારીખથી છ મહિનાની અંદર કરવામાં આવે.

૧. ઇન્સ. ૧૯૭૧ ના અધિનિયમ ૭૯ દ્વારા, કલમ ૧૩.

૨. ૧૯૮૮ ના અધિનિયમ ૬૩ દ્વારા, કલમ ૩ દ્વારા, પેટા-કલમ (૨) માટે.

(૫) પેટા-કલમ (૧) હેઠળ ગુનાની નોંધ લેતી હાઇકોર્ટ મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટ સમક્ષ પોલીસ રિપોર્ટ સિવાય અન્યથા દાખલ કરાયેલ વોરંટ કેસોની ટ્રાયલ માટેની પ્રક્રિયા અનુસાર કેસનો પ્રયાસ કરશે:

જો કે કમિશનના સભ્યની ફરિયાદી તરીકે અથવા અન્યથા આવી ટ્રાયલમાં વ્યક્તિગત હાજરી જરૂરી નથી.

(૬) ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, ૧૯૭૩ (૧૯૭૪ નો ૨) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, હાઇકોર્ટના કોઈપણ ચુકાદાથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો અધિકાર રહેશે, હકીકતો અને કાયદા બંને પર.

(7) પેટા-કલમ (6) હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કરવામાં આવતી દરેક અપીલ, ચુકાદાની તારીખથી ત્રીસ દિવસની અંદર કરવામાં આવશે, જેમાં નીચેનામાંથી અપીલ કરવામાં આવી છે:

જો સુપ્રીમ કોર્ટને ખાતરી થાય કે અપીલકર્તા પાસે ત્રીસ દિવસની અંદર અપીલ ન કરવા માટે પૂરતું કારણ હતું, તો તે ત્રીસ દિવસની મુદત પૂરી થયા પછી અપીલ સ્વીકારી શકે છે.]]

11. ચોક્કસ કેસોમાં અન્ય તપાસ અધિકારીઓને લાગુ કરવાનો કાયદો.—જ્યાં કલમ 3 હેઠળ નિયુક્ત કમિશન સિવાયની કોઈપણ સત્તા (જે કોઈ પણ નામથી ઓળખાય છે), જાહેર મહત્વની કોઈપણ ચોક્કસ બાબતની તપાસ કરવાના હેતુથી યોગ્ય સરકારના કોઈપણ ઠરાવ અથવા આદેશ હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય અથવા સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય અને સરકારનો અભિપ્રાય હોય કે આ કાયદાની બધી અથવા કોઈપણ જોગવાઈઓ તે સત્તાને લાગુ કરવી જોઈએ, તો તે સરકાર, કલમ 3 ની પેટા-કલમ (1) ની જોગવાઈમાં સમાવિષ્ટ પ્રતિબંધને આધીન, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, નિર્દેશ આપી શકે છે કે આ કાયદાની ઉપરોક્ત જોગવાઈઓ તે સત્તાધિકારીને લાગુ પડશે, અને આવી સૂચના જારી કરવા પર, તે સત્તાધિકારી આ કાયદાના હેતુઓ માટે કલમ 3 હેઠળ નિયુક્ત કમિશન માનવામાં આવશે.

૧૨. નિયમો બનાવવાની સત્તા.—(૧) યોગ્ય સરકાર, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, આ કાયદાના હેતુઓ પૂર્ણ કરવા માટે નિયમો બનાવી શકે છે.

(૨) ખાસ કરીને, અને ઉપરોક્ત સત્તાની સામાન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના, આવા નિયમો નીચેની બધી અથવા કોઈપણ બાબતો માટે જોગવાઈ કરી શકે છે, જેમ કે:—

(a) કમિશનના સભ્યોના કાર્યકાળ અને સેવાની શરતો;

(b) આ કાયદા હેઠળ પૂછપરછ કેવી રીતે હાથ ધરી શકાય અને તેની સમક્ષ ચાલી રહેલી કાર્યવાહીના સંદર્ભમાં કમિશન દ્વારા અનુસરવાની પ્રક્રિયા;

(c) સિવિલ કોર્ટની સત્તાઓ જે કમિશનને સોંપવામાં આવી શકે છે;

1[(cc) કલમ 5B હેઠળ નિયુક્ત કરાયેલા કરદાતાઓને અને કમિશન દ્વારા પુરાવા આપવા અથવા તેની સમક્ષ દસ્તાવેજો રજૂ કરવા માટે બોલાવવામાં આવેલા વ્યક્તિને ચૂકવવાપાત્ર મુસાફરી અને અન્ય ખર્ચ;]

(d) કોઈપણ અન્ય બાબત જે નિર્ધારિત હોવી જોઈએ, અથવા હોઈ શકે છે.

2[(3) આ કલમ હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલ દરેક નિયમ, તે બન્યા પછી શક્ય તેટલી વહેલી તકે, સંસદના દરેક ગૃહ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે જ્યારે તે કુલ ત્રીસ દિવસના સમયગાળા માટે સત્રમાં હોય, જેમાં એક સત્ર અથવા 3[બે કે તેથી વધુ ક્રમિક સત્રોનો સમાવેશ થઈ શકે છે, અને જો, સત્ર અથવા ઉપરોક્ત ક્રમિક સત્રો પછી તરત જ સત્ર સમાપ્ત થાય તે પહેલાં], બંને ગૃહો નિયમમાં કોઈપણ ફેરફાર કરવા સંમત થાય છે અથવા બંને ગૃહો સંમત થાય છે કે નિયમ બનાવવો જોઈએ નહીં, તો તે નિયમ ત્યારબાદ ફક્ત આવા સુધારેલા સ્વરૂપમાં જ અમલમાં રહેશે અથવા કોઈ અસર ધરાવતો નથી, જેમ કે કેસ હોઈ શકે; તેથી, આવા કોઈપણ ફેરફાર અથવા રદબાતલ તે નિયમ હેઠળ અગાઉ કરવામાં આવેલી કોઈપણ વસ્તુની માન્યતાને પૂર્વગ્રહ વિના રહેશે.]

4[(4) આ કલમ હેઠળ રાજ્ય સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલ દરેક નિયમ, તે બન્યા પછી શક્ય તેટલી વહેલી તકે, રાજ્ય વિધાનસભા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.]

_____

1. ઇન્સ. ૧૯૮૮ ના અધિનિયમ ૬૩, કલમ ૪ (w.e.f. ૧૦-૧૨-૧૯૮૮) દ્વારા.

૨. ૧૯૭૧ ના અધિનિયમ ૭૯, કલમ ૧૪ દ્વારા ભાગ.

૩. ૧૯૮૬ ના અધિનિયમ ૪, કલમ ૨ અને અનુસૂચિ દ્વારા ઉપસૂચિ, ચોક્કસ શબ્દો માટે (w.e.f. ૧૫-૫-૧૯૮૬).

૪. કલમ ૨ અને અનુસૂચિ દ્વારા ભાગ, ibid. (w.e.f. ૧૫-૫-૧૯૮૬).