Law Sahitya Logo

Law Sahitya

ગુજરાતીમાં કાયદાકીય માર્ગદર્શન

કાયદાકીય માહિતી શોધો.

બોમ્બે સિવિલ કોર્ટ એક્ટ, 1869

અનુક્રમણિકા (Contents)

બોમ્બે સિવિલ કોર્ટ્સ એક્ટ, ૧૮૬૯

_________

વિભાગોની વ્યવસ્થા

________

પ્રસ્તાવના.

વિભાગો

ભાગ I.—પ્રારંભિક.

૧. ટૂંકું શીર્ષક. અધિનિયમનો વિસ્તાર.

૨. [રદ કરેલ.].

ભાગ II.—જિલ્લાઓ અને સદર સ્ટેશનો.

૩. જિલ્લાઓમાં ફેરફાર અને રચના.

૪. સદર સ્ટેશનનું સ્થાન.

ભાગ III.—જિલ્લા અદાલતો.

૫. જિલ્લા ન્યાયાધીશો.

પ્રથમ જિલ્લા ન્યાયાધીશો.

૬. જિલ્લા અદાલતની સ્થિતિ.

૭. જિલ્લા ન્યાયાધીશનું મૂળ અધિકારક્ષેત્ર.

૮. તેમનો અપીલ અધિકારક્ષેત્ર.

૯. અદાલતોનું નિયંત્રણ અને નિરીક્ષણ.

૧૦. લેખો અને ઓર્ડર. અહેવાલો અને વળતર.

૧૧. જિલ્લા ન્યાયાધીશની મહોર.

ભાગ IV.—સંયુક્ત ન્યાયાધીશો.

૧૨. સંયુક્ત ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.

૧૩. જિલ્લા ન્યાયાધીશને અરજી કરતા કાયદાઓ સંયુક્ત ન્યાયાધીશને લાગુ પડે છે. સંયુક્ત ન્યાયાધીશની મહોર. ભાગ પાંચ.—સહાયક ન્યાયાધીશો.

૧૪. સહાયક ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.

૧૫. સહાયક ન્યાયાધીશની કોર્ટની સ્થિતિ.

૧૬. સહાયક ન્યાયાધીશનો મૂળ અધિકારક્ષેત્ર.

૧૭. સહાયક ન્યાયાધીશનું અપીલ અધિકારક્ષેત્ર.

૧૮. સહાયક ન્યાયાધીશના અપીલ અધિકારક્ષેત્રનું ચાલુ રહેવું.

૧૯. સહાયક ન્યાયાધીશને જિલ્લા ન્યાયાધીશની સત્તા આપવાની સત્તા.

૨૦. સહાયક ન્યાયાધીશ જિલ્લા ન્યાયાધીશની મહોરનો ઉપયોગ કરશે.

ભાગ VI.—ગૌણ ન્યાયાધીશો.

૨૧. ગૌણ સિવિલ કોર્ટની સંખ્યા.

૨૨. ગૌણ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક.

૨૨A. ગૌણ ન્યાયાધીશોના અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદા નક્કી કરવાની સત્તા. ૨૩. ગૌણ અદાલતોની પરિસ્થિતિ.

૨૪. ગૌણ ન્યાયાધીશોના વર્ગો.

પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર.

બીજા વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર.

૨૫. પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું વિશેષ અધિકારક્ષેત્ર.

* વિભાગ દ્વારા ચકાસણી અને પુષ્ટિને આધીન.

— પેજ 1 —

વિભાગો

૨૬. પોતાના નિર્ણય સામે અપીલ.

૨૭. પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અપીલ અધિકારક્ષેત્ર. ૨૮. નાના કારણની સત્તા ધરાવતા ગૌણ ન્યાયાધીશોને સોંપવાની સત્તા. ૨૯. ગૌણ ન્યાયાધીશની મહોર.

૩૦. [રદ કરેલ.].

31. [રદ.].

૩૨. સરકારી દાવાઓનો સંદર્ભ.

દૂર કરવું અથવા સસ્પેન્શન.

૩૩. કથિત ગેરવર્તણૂકની તપાસ પંચ.

૩૪. હાઈકોર્ટ અથવા જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા ગૌણ ન્યાયાધીશોનું સસ્પેન્શન. સરકારને સસ્પેન્ડ અથવા બરતરફ કરવાની સત્તા બચાવવા.

ભાગ VII.—કામચલાઉ ખાલી જગ્યાઓ.

૩૫. જિલ્લા ન્યાયાધીશના પદની કામચલાઉ ખાલી જગ્યા.

૩૬. જિલ્લા ન્યાયાધીશની સત્તાઓનું સોંપણી.

૩૭. ગૌણ ન્યાયાધીશના પદની કામચલાઉ ખાલી જગ્યા.

ભાગ આઠમો.—મંત્રી અધિકારીઓ.

૩૮. મંત્રી અધિકારીઓની નિમણૂક, વગેરે.

૩૯. મંત્રી અધિકારીઓની ફરજો.

૪૦. કોર્ટના કારકુનોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.

ભાગ નવમો.—વિવિધ.

૪૧. કાર્યવાહી રાખવા માટેના નિયમો.

૪૨. પ્રક્રિયા માટે ફી.

૪૩. અદાલતોની બેઠકો.

વેકેશન.

સમયપત્રક.—[રદ કરેલ.].

— પેજ 2 —

બોમ્બે સિવિલ કોર્ટ્સ એક્ટ, ૧૮૬૯

૧૮૬૯નો કાયદો નં. ૧૪

[૧૯મી માર્ચ, ૧૮૬૯.]

બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં જિલ્લા અને ગૌણ સિવિલ કોર્ટને લગતા કાયદાને એકીકૃત કરવા અને તેમાં સુધારો કરવા માટેનો કાયદો.

પ્રસ્તાવના.—જ્યારે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં જિલ્લા અને અન્ય ગૌણ સિવિલ કોર્ટોને લગતા કાયદાને એકીકૃત અને સુધારવા માટે તે યોગ્ય છે; તે આથી નીચે મુજબ અધિનિયમિત કરવામાં આવે છે:—

ભાગ I.—પ્રારંભિક.

૧. ટૂંકું શીર્ષક. કાયદાનો વિસ્તાર.—આ કાયદાને "બોમ્બે સિવિલ કોર્ટ્સ એક્ટ, ૧૮૬૯" કહી શકાય અને તે ફક્ત બોમ્બેના રાજ્યપાલની સરકાર હેઠળના પ્રદેશો (સિંધ સિવાય) સુધી જ વિસ્તરે છે જેમાં સિવિલ પ્રોસિજર કોડ હવે અમલમાં છે. પરંતુ બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, આ કાયદાને એવી સરકાર હેઠળના કોઈપણ અન્ય પ્રદેશોમાં અથવા સિંધ સુધી વિસ્તૃત કરી શકે છે જ્યાં ઉપરોક્ત કોડ અમલમાં નથી.

૨. [અધિનિયમો રદ કરવા].—જૂના કાયદા અધિનિયમ, ૧૮૭૦ (૧૮૭૦નો ૧૪), કલમ ૧ અને અનુસૂચિ, ભાગ II (નં. ૫-૪-૧૮૭૦) દ્વારા રજૂ.

ભાગ II.—જિલ્લાઓ અને સદર સ્ટેશનો.

૩. જિલ્લાઓમાં ફેરફાર અને રચના.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ સમયાંતરે, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, હાલના જિલ્લાઓની મર્યાદાઓ (જે હવેથી જિલ્લાઓ તરીકે ઓળખાશે) બદલી શકે છે અને આ કાયદાના હેતુઓ માટે નવા જિલ્લાઓ બનાવી શકે છે.

૪. સદર સ્ટેશનનું સ્થાન.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ સમયાંતરે, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, કોઈપણ જિલ્લામાં સદર સ્ટેશનની સ્થિતિ બદલી શકે છે, અને કોઈપણ નવા જિલ્લામાં સદર સ્ટેશનની સ્થિતિ નક્કી કરી શકે છે.

ભાગ III.—જિલ્લા અદાલતો.

૫. જિલ્લા ન્યાયાધીશો.—દરેક જિલ્લામાં એક જિલ્લા અદાલત હશે જેની અધ્યક્ષતા જિલ્લા ન્યાયાધીશ તરીકે ઓળખાતા ન્યાયાધીશ કરશે. તેમની નિમણૂક મુંબઈના રાજ્યપાલ દ્વારા કરવામાં આવશે, જેમની સત્તાથી જ તેમને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે અથવા તેમની નિમણૂકમાંથી દૂર કરવામાં આવશે.

૧* * * * *

૬. જિલ્લા અદાલતની સ્થિતિ.—જિલ્લા ન્યાયાધીશ સામાન્ય રીતે તેમના જિલ્લામાં સદર સ્ટેશન પર જિલ્લા અદાલત ચલાવશે, પરંતુ હાઇકોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી સાથે, તેને જિલ્લાની અંદર અન્યત્ર યોજી શકશે.

૭. જિલ્લા ન્યાયાધીશનું મૂળ અધિકારક્ષેત્ર.—જિલ્લા કોર્ટ, સિવિલ પ્રોસિજર કોડના અર્થમાં, જિલ્લામાં મૂળ સિવિલ અધિકારક્ષેત્રની મુખ્ય અદાલત હશે.

૮. તેમનો અપીલ અધિકારક્ષેત્ર.—કલમ સોળ, સત્તર અને છવ્વીસમાં જોગવાઈ કર્યા સિવાય, જિલ્લા અદાલત એ ગૌણ અદાલતો દ્વારા પસાર કરાયેલા તમામ હુકમનામા અને આદેશો સામે અપીલ અદાલત હશે, જેમાંથી હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ કાયદા હેઠળ અપીલ થઈ શકે છે.

9. અદાલતોનું નિયંત્રણ અને નિરીક્ષણ.—જિલ્લા ન્યાયાધીશ પાસે જિલ્લાની અંદરની તમામ સિવિલ કોર્ટ અને તેમની સ્થાપનાઓ પર સામાન્ય નિયંત્રણ રહેશે, અને તેમની ફરજ રહેશે કે તેઓ તેમના ગૌણ તમામ કોર્ટોની કાર્યવાહીનું નિરીક્ષણ કરે અથવા તેમના સહાયકોમાંથી એકને નિરીક્ષણ કરાવે, અને કાયદા દ્વારા પૂરી પાડવામાં ન આવતી બાબતોના સંદર્ભમાં આવા નિર્દેશો આપે જે તેમને જરૂરી લાગે. જિલ્લા ન્યાયાધીશ એવી બધી બાબતોનો પણ ઉલ્લેખ કરશે જે તેમને લાગે કે તે કોર્ટનો નિયમ બનાવવો જોઈએ.

1. 1876 ના અધિનિયમ 12, કલમ 1 અને અનુસૂચિ, ભાગ I (w.e.f. 11-4-1876) દ્વારા કલમ 5 ના પ્રતિનિધિત્વનો બીજો ફકરો.

— પેજ 3 —

10. લખાણો અને આદેશો. અહેવાલો અને રિટર્ન.—જિલ્લા ન્યાયાધીશ હાઈકોર્ટ દ્વારા તેમને જારી કરાયેલા તમામ રિટ, આદેશો અથવા પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરશે, અને કેસની આવશ્યકતાઓ અનુસાર તેમના હસ્તાક્ષર અને કોર્ટની સીલ હેઠળ આવા રિટર્ન અથવા રિપોર્ટ્સ બનાવશે. તેમણે હાઈકોર્ટ અથવા બોમ્બેના ગવર્નર ઇન કાઉન્સિલ દ્વારા માંગવામાં આવતા અહેવાલો અને રિટર્ન અને કાર્યવાહીની નકલો પણ રજૂ કરવી પડશે.

11. જિલ્લા ન્યાયાધીશની સીલ.—જિલ્લા ન્યાયાધીશ બે ઇંચ વ્યાસની ગોળાકાર સીલનો ઉપયોગ કરશે, જેના પર અંગ્રેજીમાં નીચે મુજબ શિલાલેખ અને જિલ્લાની મુખ્ય ભાષા - "જિલ્લા કોર્ટ ઓફ." લખેલ હશે.

PART IV.—સંયુક્ત ન્યાયાધીશો.

૧૨. સંયુક્ત ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.—બોમ્બે કાઉન્સિલના રાજ્યપાલ, ભારતના ગવર્નર જનરલ ઓફ કાઉન્સિલની પૂર્વ મંજૂરી સાથે, કોઈપણ જિલ્લામાં એક સંયુક્ત ન્યાયાધીશની નિમણૂક કરી શકે છે જેમને જિલ્લા ન્યાયાધીશ સાથે સહ-વ્યાપક સત્તાઓ અને સમવર્તી અધિકારક્ષેત્ર આપવામાં આવશે, સિવાય કે તે દીવાની દાવાઓની ફાઇલ રાખશે નહીં અને ફક્ત તે જ દીવાની બાબતોનો વ્યવહાર કરશે જે તેને જિલ્લા ન્યાયાધીશ પાસેથી મળે, અથવા જે હાઈકોર્ટના આદેશ દ્વારા સંયુક્ત ન્યાયાધીશને મોકલવામાં આવી હોય.

જ્યારે સંયુક્ત ન્યાયાધીશની નિમણૂક ભારતના ગવર્નર જનરલ ઓફ કાઉન્સિલ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવે, ત્યારે બોમ્બે કાઉન્સિલના રાજ્યપાલ, જ્યાં સુધી આવી મંજૂરી અમલમાં રહે ત્યાં સુધી, આવા સંયુક્ત ન્યાયાધીશના ઉત્તરાધિકારીની નિમણૂક કરી શકે છે જો તેમનો હોદ્દો ખાલી પડે, અથવા આવા સંયુક્ત ન્યાયાધીશને એક જિલ્લામાંથી બીજા જિલ્લામાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે; અને આવા અન્ય જિલ્લામાં આ રીતે ટ્રાન્સફર કરાયેલા સંયુક્ત ન્યાયાધીશને ભૂતપૂર્વ જિલ્લામાં જે સત્તાઓ હતી તે જ સત્તાઓ હશે.

૧૩. જિલ્લા ન્યાયાધીશને લાગુ પડતા કાયદાઓ સંયુક્ત ન્યાયાધીશને લાગુ પડે છે. સંયુક્ત ન્યાયાધીશની મહોર.—હવે અથવા હવે પછી અમલમાં રહેલા અને જિલ્લા ન્યાયાધીશને લાગુ પડતા બધા નિયમો અને કાયદાઓ સંયુક્ત ન્યાયાધીશને પણ લાગુ પડે છે તેવું માનવામાં આવશે; અને સંયુક્ત ન્યાયાધીશની મહોર જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી સમાન હશે.

ભાગ પાંચમું—સહાયક ન્યાયાધીશો.

૧૪. સહાયક ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.—ભારતના ગવર્નર જનરલ ઇન કાઉન્સિલના સામાન્ય નિયંત્રણ હેઠળ, બોમ્બેના રાજ્યપાલ ઇન કાઉન્સિલ, જિલ્લા ન્યાયાધીશના એક અથવા વધુ સહાયકોની નિમણૂક કરી શકે છે, અને આ રીતે નિયુક્ત કરાયેલ કોઈપણ સહાયકને તેમની નિમણૂકમાંથી સસ્પેન્ડ અથવા દૂર કરી શકે છે.

૧* * * *

૧૫. સહાયક ન્યાયાધીશની કોર્ટની સ્થિતિ.—સહાયક ન્યાયાધીશ સામાન્ય રીતે જિલ્લા ન્યાયાધીશની જગ્યાએ જ પોતાની કોર્ટ ચલાવશે, પરંતુ જ્યારે પણ જિલ્લા ન્યાયાધીશ, હાઇકોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી સાથે, તેમને આવું કરવાનો નિર્દેશ આપે ત્યારે તેઓ જિલ્લાની અંદર અન્યત્ર પોતાની કોર્ટ ચલાવી શકે છે.

૧૬. સહાયક ન્યાયાધીશનું મૂળ અધિકારક્ષેત્ર.—જિલ્લા ન્યાયાધીશ તેમના ગૌણ કોઈપણ સહાયક ન્યાયાધીશને એવા મૂળ દાવાઓનો સંદર્ભ આપી શકે છે જેનો વિષયવસ્તુ દસ હજાર રૂપિયાની રકમ અથવા મૂલ્યનો ન હોય, અને વિવિધ અરજીઓ અપીલની પ્રકૃતિની ન હોય. સહાયક ન્યાયાધીશને આવા દાવાઓનો પ્રયાસ કરવાનો અને આવી અરજીઓનો નિકાલ કરવાનો અધિકારક્ષેત્ર રહેશે. જ્યાં આવા કેસોમાં સહાયક ન્યાયાધીશના હુકમનામા અને આદેશો અપીલપાત્ર હોય, ત્યાં અપીલ જિલ્લા ન્યાયાધીશ અથવા હાઇકોર્ટમાં વિષયવસ્તુની રકમ અથવા મૂલ્ય પાંચ હજાર રૂપિયાથી વધુ ન હોય તે મુજબ કરવામાં આવશે.

જ્યારે જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા નિર્દેશિત કરવામાં આવે ત્યારે, સહાયક ન્યાયાધીશ ૧૮૬૪ ના ૨*** અધિનિયમ નં. XX (બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં સગીરોની વ્યક્તિઓ અને મિલકતની સંભાળ માટે વધુ સારી જોગવાઈ કરવા માટે) હેઠળ પ્રમાણપત્રો માટેની અરજીઓ પર પુરાવા પણ લેશે, અને જિલ્લા ન્યાયાધીશના અંતિમ આદેશો માટે તેના પર પોતાના મંતવ્યો સાથે તેને મોકલશે.

૧૭. સહાયક ન્યાયાધીશનું અપીલ અધિકારક્ષેત્ર.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ ઇન કાઉન્સિલ, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, કોઈપણ સહાયક ન્યાયાધીશને ગૌણ અદાલતોના હુકમનામા અને આદેશોમાંથી આવી અપીલો ચલાવવા માટે સત્તા આપી શકે છે જે જિલ્લા ન્યાયાધીશને હોય અને જે તેમના દ્વારા સહાયક ન્યાયાધીશને મોકલવામાં આવે.

૧. ૧૮૭૬ ના અધિનિયમ ૧૨ દ્વારા કલમ ૧૪ ના બીજા ફકરા, કલમ. ૧ અને અનુસૂચિ, ભાગ I (w.e.f. ૧૧-૪-૧૮૭૬). ૨. ૧૮૮૯ ના અધિનિયમ ૭, કલમ ૨ અને પ્રથમ અનુસૂચિ (w.e.f. ૮-૩-૧૮૮૯) દ્વારા રદ કરાયેલા કેટલાક શબ્દો.

— પેજ 4 —

આ કલમ હેઠળ સહાયક ન્યાયાધીશ દ્વારા પસાર કરાયેલા હુકમનામા અને આદેશો જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા પસાર કરાયેલા હુકમનામા અને આદેશો જેવા જ અમલમાં રહેશે અને કાર્યવાહી અને અપીલ અંગેના નિયમોને આધીન રહેશે.

૧૮. સહાયક ન્યાયાધીશના અપીલ અધિકારક્ષેત્રનું ચાલુ રાખવું.—સહાયક ન્યાયાધીશનું પદ ભરતી વ્યક્તિ, જેને કલમ સત્તર હેઠળ અપીલ સાંભળવાની સત્તા આપવામાં આવી છે, તે જિલ્લાના સંદર્ભ વિના, જ્યાં તે કાર્યરત હોય ત્યાં સુધી અને તેટલી વાર આ સત્તા ધરાવતો રહેશે; જો કે બોમ્બે કાઉન્સિલના રાજ્યપાલ, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, કોઈપણ સમયે આવી સત્તા પાછી ખેંચી શકે છે.

૧૯. સહાયક ન્યાયાધીશને જિલ્લા ન્યાયાધીશની સત્તાઓ આપવાની સત્તા.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ, સરકારી ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, જિલ્લાના ચોક્કસ ભાગની અંદર જિલ્લા ન્યાયાધીશની બધી અથવા કોઈપણ સત્તાઓ સહાયક ન્યાયાધીશને સોંપી શકે છે, અને તે જ સૂચના દ્વારા, સમય સમય પર આવા ભાગની મર્યાદાઓ નક્કી અને બદલી શકે છે.

આ રીતે રોકાણ કરાયેલ સહાયક ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર જિલ્લા ન્યાયાધીશના અધિકારક્ષેત્રને ઉપરોક્ત મર્યાદાઓમાંથી બાકાત રાખશે.

આ રીતે નિયુક્ત કરાયેલા દરેક સહાયક ન્યાયાધીશ સામાન્ય રીતે મુંબઈના રાજ્યપાલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા તેમના અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદામાં આવી જગ્યાએ પોતાની કોર્ટ યોજશે, અને હાઈકોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી સાથે, આવી મર્યાદામાં અન્ય કોઈપણ જગ્યાએ કોર્ટ યોજી શકશે.

૨૦. સહાયક ન્યાયાધીશ જિલ્લા ન્યાયાધીશની મહોરનો ઉપયોગ કરશે.—દરેક સહાયક ન્યાયાધીશ જે જિલ્લા ન્યાયાધીશના સહાયક છે તેની મહોરનો ઉપયોગ કરશે.

ભાગ VI.—ગૌણ ન્યાયાધીશો.

૨૧. ગૌણ સિવિલ કોર્ટની સંખ્યા.—દરેક જિલ્લામાં જિલ્લા કોર્ટને ગૌણ એટલી બધી સિવિલ કોર્ટ હશે કે જે મુંબઈના ગવર્નર, ભારતના ગવર્નર જનરલના સામાન્ય નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરતી કાઉન્સિલ દ્વારા સમયાંતરે નિર્દેશિત કરવામાં આવશે.

૨૨. ગૌણ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક.—આવી ગૌણ અદાલતોના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક બોમ્બેના રાજ્યપાલ ઇન કાઉન્સિલ દ્વારા કરવામાં આવશે, અને તેમને ગૌણ ન્યાયાધીશો કહેવામાં આવશે.

કોઈપણ વ્યક્તિને ગૌણ ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે નહીં સિવાય કે તે રાણીનો એવો નાગરિક હોય જેણે ભારતમાં કોઈ હાઈકોર્ટમાં એડવોકેટ તરીકે અથવા મુંબઈમાં ન્યાયાલયના ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં વકીલ તરીકે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેક્ટિસ કરી હોય, અથવા જે હાલમાં આવી હાઈકોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલી કસોટીઓ અનુસાર ગૌણ ન્યાયાધીશની ફરજો માટે લાયક બન્યો હોય, અથવા જેણે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદામાં સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી હોય.

હાઈકોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત પરીક્ષણો સરકારી ગેઝેટમાં સૂચિત કરવામાં આવશે.

૧[૨૨ક. ગૌણ ન્યાયાધીશોના અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદા નક્કી કરવાની સત્તા.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ ઇન કાઉન્સિલ, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, સમયાંતરે ગૌણ ન્યાયાધીશોના સામાન્ય અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે, અને, સમાન સૂચના દ્વારા, તેમાં ફેરફાર કરી શકે છે.]

૨૩. ગૌણ અદાલતોની સ્થિતિ.—ગૌણ ન્યાયાધીશો તેમની અદાલતો એવા સ્થળે અથવા સ્થળોએ યોજશે જે બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ સમયાંતરે તેમના સંબંધિત અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદામાં નિયુક્ત કરી શકે. જ્યાં પણ આવા એક કરતાં વધુ સ્થળોની નિમણૂક કરવામાં આવે છે, ત્યાં જિલ્લા ન્યાયાધીશ, હાઇકોર્ટના નિયંત્રણને આધીન, એવા દરેક સ્થળોએ ગૌણ ન્યાયાધીશ તેમની અદાલત કયા દિવસોમાં યોજશે તે નક્કી કરશે, અને ગૌણ ન્યાયાધીશ તેમના અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદામાં આવા દિવસોને યોગ્ય રીતે સૂચિત કરશે.

એક જ વ્યક્તિ એક કરતાં વધુ ગૌણ અદાલતોના ન્યાયાધીશ હોઈ શકે છે; અને આવા કિસ્સાઓમાં, જિલ્લા ન્યાયાધીશ, હાઇકોર્ટના નિયંત્રણને આધીન, દરેક અદાલતમાં ગૌણ ન્યાયાધીશ કેટલો સમય બેસશે તે નિયમન માટે નિયમો નિર્ધારિત કરશે.

કોઈપણ ગૌણ અદાલતના ન્યાયાધીશને, હાઈકોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી સાથે, જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા તેમની ફાઇલ પરના દાવાઓના નિકાલમાં મદદ કરવા માટે બીજા ગૌણ ન્યાયાધીશની અદાલતમાં નિયુક્ત કરી શકાય છે.


૧. ૧૮૮૦ ના અધિનિયમ ૯ દ્વારા, કલમ ૨ (જવાબ ૩૦-૪-૧૮૮૦).

— પેજ 5 —

૨૪. ગૌણ ન્યાયાધીશોના વર્ગો.— ગૌણ ન્યાયાધીશો બે વર્ગોના હશે.

પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર.—પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર સિવિલ પ્રકૃતિના તમામ મૂળ દાવાઓ અને કાર્યવાહી સુધી વિસ્તરે છે.

બીજા વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર.—બીજા વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અધિકારક્ષેત્ર સિવિલ પ્રકૃતિના તમામ મૂળ દાવાઓ અને કાર્યવાહી સુધી વિસ્તરે છે જેમાં વિષયવસ્તુ પાંચ હજાર રૂપિયાથી વધુ રકમ અથવા મૂલ્યમાં ન હોય.

25. પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું વિશેષ અધિકારક્ષેત્ર.—પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશ, તેમના સામાન્ય અધિકારક્ષેત્ર ઉપરાંત, એવા સિવિલ પ્રકૃતિના દાવાઓ અને કાર્યવાહીના સંદર્ભમાં વિશેષ અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરશે જ્યાં વિષયવસ્તુ બીજા વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશો દ્વારા અધ્યક્ષતા હેઠળ જિલ્લાની અદાલતોના સ્થાનિક અધિકારક્ષેત્રોમાં ઉદ્ભવી શકે તેવી રકમ અથવા મૂલ્યમાં પાંચ હજાર રૂપિયાથી વધુ રકમના નાગરિક પ્રકૃતિના દાવાઓ અને કાર્યવાહીઓ પર વિશેષ અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરશે.

જે જિલ્લાઓમાં પ્રથમ વર્ગના એક કરતાં વધુ ગૌણ ન્યાયાધીશની નિમણૂક કરવામાં આવી હોય, ત્યાં જિલ્લા ન્યાયાધીશ, હાઇકોર્ટના આદેશોને આધીન, દરેકને સ્થાનિક મર્યાદા સોંપશે જેમાં તેમના કથિત વિશેષ અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાનો છે.

26. તેમના નિર્ણય સામે અપીલ.—સબઓર્ડિનેટ ન્યાયાધીશ 1*** દ્વારા નક્કી કરાયેલા તમામ દાવાઓમાં, જેમાં વિષયવસ્તુની રકમ અથવા મૂલ્ય પાંચ હજાર રૂપિયાથી વધુ હોય, તેમના નિર્ણય સામે અપીલ સીધી હાઇકોર્ટમાં થશે.

27. પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશનું અપીલ અધિકારક્ષેત્ર.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલમાં પ્રથમ વર્ગના કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને જિલ્લાના ન્યાયાધીશ દ્વારા તેમને સોંપવામાં આવેલા આવા હુકમનામા અને ગૌણ અદાલતોના આદેશો સામે અપીલ સાંભળવાની સત્તા આપી શકે છે.

પ્રથમ વર્ગના ગૌણ ન્યાયાધીશ દ્વારા અપીલમાં પસાર કરાયેલા હુકમો અને આદેશો જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા પસાર કરાયેલા હુકમો જેટલા જ હશે.

બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલ, જ્યારે પણ યોગ્ય લાગે, કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશ પાસેથી આવા અધિકારક્ષેત્રને પાછું ખેંચી શકે છે.

28. નાના કારણની સત્તા ધરાવતા ગૌણ ન્યાયાધીશોને રોકાણ કરવાની સત્તા.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ કાઉન્સિલમાં, સ્થાનિક મર્યાદામાં, નાના કારણની અદાલતના ન્યાયાધીશના અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા પ્રથમ વર્ગના કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને, આવી અદાલતો દ્વારા પાંચસો રૂપિયા સુધીના અને બીજા વર્ગના કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને પચાસ રૂપિયા સુધીના દાવાઓની સુનાવણી માટે રોકાણ કરી શકે છે.

બોમ્બેના રાજ્યપાલ, જ્યારે પણ યોગ્ય લાગે, ત્યારે કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશ પાસેથી આવા અધિકારક્ષેત્રને પાછું ખેંચી શકે છે.

29. ગૌણ ન્યાયાધીશની સીલ.—દરેક ગૌણ ન્યાયાધીશ દોઢ ઇંચ વ્યાસની સીલનો ઉપયોગ કરશે, જેના પર શાહી તાજ અંગ્રેજી અને જિલ્લાની મુખ્ય ભાષામાં નીચે મુજબ લખાયેલ હશે - "સબઓર્ડિનેટ જજ ઓફ."

30. [પ્રથમ વર્ગના પ્રથમ ગૌણ ન્યાયાધીશો].—જૂના કાયદા અધિનિયમ, 1876 (1876નો 12), કલમ 1 અને અનુસૂચિ, ભાગ I (w.e.f. 11-4-1876) દ્વારા પ્રતિનિધિત્વ.

૩૧. [પેન્ડિંગ કાર્યવાહી].—કલમ ૧ અને અનુસૂચિ, ભાગ I, ibid. (w.e.f. ૧૧-૪-૧૮૭૬) દ્વારા પ્રતિનિધિત્વ.

૩૨. સરકારી દાવાઓનો સંદર્ભ.—૨[કોઈ પણ ગૌણ ન્યાયાધીશ અથવા નાના કારણોની અદાલત એવો દાવો સ્વીકારશે નહીં કે રજીસ્ટર કરશે નહીં જેમાં સરકાર અથવા સરકારનો કોઈપણ અધિકારી તેની સત્તાવાર ક્ષમતામાં પક્ષકાર હોય, પરંતુ આવા દરેક કેસમાં આવા ન્યાયાધીશ અથવા અદાલત વાદીને જિલ્લા ન્યાયાધીશ પાસે મોકલશે, જેમની અદાલતમાં જ (કલમ ઓગણીસની જોગવાઈઓને આધીન) આવો દાવો દાખલ કરવામાં આવશે.]


૧. ૧૯૩૦ ના અધિનિયમ ૨૮, કલમ ૨ (w.e.f. ૨૫-૭-૧૯૩૦) દ્વારા "તેમના સામાન્ય અને ખાસ મૂળ અધિકારક્ષેત્રના ઉપયોગમાં પ્રથમ વર્ગના" શબ્દોને બાદ કરવામાં આવ્યા છે.

2. ૧૮૭૬ ના અધિનિયમ ૧૦, કલમ ૧૫ દ્વારા, ચોક્કસ શબ્દો માટે (w.e.f. ૨૮-૩-૧૮૭૬).

— પેજ 6 —

1[પરંતુ આ કલમમાં કંઈપણ કોઈપણ દાવાને ફક્ત એટલા માટે લાગુ પડતું નથી કારણ કે-

(a) ૧૮૭૩ ના બોમ્બે અધિનિયમ નં. VI, અથવા હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ અન્ય અધિનિયમ હેઠળ રચાયેલ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, આવા દાવાનો પક્ષકાર છે અને સરકારનો અધિકારી તેની સત્તાવાર ક્ષમતામાં આવા કોર્પોરેશનનો સભ્ય છે, અથવા

(b) સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, કલમ ૪૫૬, છેલ્લા ફકરા, ૨*** હેઠળ નિયુક્ત કોર્ટનો અધિકારી આવા દાવાનો પક્ષકાર છે.]

દૂર કરવું અથવા સસ્પેન્શન.

33. કથિત ગેરવર્તણૂકની તપાસ પંચ.—જ્યારે પણ હાઈકોર્ટને લાગે કે કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશ દ્વારા ગેરવર્તણૂકના આરોપની સત્યતા અંગે ઔપચારિક અને જાહેર તપાસ કરવા માટે સારા કારણો છે, ત્યારે હાઈકોર્ટ આવી તપાસ કરવા માટે કમિશનર અથવા કમિશનરોની નિમણૂક કરી શકે છે, અને તેમના અહેવાલ પ્રાપ્ત થયા પછી, ગૌણ ન્યાયાધીશને પદ પરથી દૂર કરવા અથવા સસ્પેન્ડ કરવા અથવા નીચલા વર્ગમાં ઘટાડવાનો આદેશ આપી શકે છે.

૧૮૫૦ ના અધિનિયમ નં. XXXVII (જાહેર સેવકોના વર્તનની તપાસનું નિયમન કરવા માટે) ની જોગવાઈઓ આ કલમ હેઠળની પૂછપરછ પર લાગુ થશે, તે કાયદા દ્વારા સરકારને આપવામાં આવેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ હાઈકોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે.

34. હાઈકોર્ટ અથવા જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા ગૌણ ન્યાયાધીશોનું સસ્પેન્શન.—આ કલમ હેઠળના તેમના વર્તનની તપાસના પરિણામ સુધી હાઈકોર્ટ કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને પદ પરથી સસ્પેન્ડ કરી શકે છે.

કોઈપણ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ, જ્યારે પણ તેને આવું કરવાની તાત્કાલિક જરૂર જણાય, ત્યારે તેના નિયંત્રણ હેઠળના કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને પદ પરથી સસ્પેન્ડ કરી શકે છે. પરંતુ જ્યારે પણ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ આવા કોઈ ગૌણ ન્યાયાધીશને સસ્પેન્ડ કરે છે, ત્યારે તે તાત્કાલિક હાઈકોર્ટના આદેશો માટે કેસની જાણ કરશે.

સરકારને સસ્પેન્ડ અથવા બરતરફ કરવાની સત્તા બચાવવી.—આ કલમમાં અથવા કલમ તેત્રીસમાં કંઈપણ સરકારના કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશને તેમના વિવેકબુદ્ધિથી સસ્પેન્ડ અથવા પદ પરથી દૂર કરવાના અધિકારમાં દખલ કરશે નહીં.

ભાગ VII.—કામચલાઉ ખાલી જગ્યાઓ.

૩૫. જિલ્લા ન્યાયાધીશના પદની કામચલાઉ ખાલી જગ્યા.—જિલ્લા ન્યાયાધીશના મૃત્યુના કિસ્સામાં અથવા બીમારી કે અન્ય કોઈ દુર્ઘટનાને કારણે તેમને તેમની ફરજો બજાવવામાં અટકાવવામાં આવે, અથવા તેમના જિલ્લામાંથી રજા પર ગેરહાજર રહેવાના કિસ્સામાં, જિલ્લામાં સહાયક ન્યાયાધીશોના પ્રથમ ક્રમના અધિકારી, અથવા સહાયક ન્યાયાધીશની જિલ્લામાંથી ગેરહાજરીમાં, ગૌણ ન્યાયાધીશોના પ્રથમ ક્રમના અધિકારી, તેમના સામાન્ય અધિકારક્ષેત્રમાં વિક્ષેપ પાડ્યા વિના જિલ્લા કોર્ટનો હવાલો સંભાળશે, અને ચાર્જમાં હોય ત્યારે દાવાઓ અને અપીલો દાખલ કરવા, દલીલો સ્વીકારવા, પ્રક્રિયાઓનો અમલ કરવા, રિટ પરત કરવા અને તેના જેવા કાર્યોના સંદર્ભમાં જિલ્લા ન્યાયાધીશની ફરજો બજાવશે, અને તેમને જિલ્લાના ચાર્જમાં સહાયક ન્યાયાધીશ અથવા ગૌણ ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે, અને જ્યાં સુધી જિલ્લા ન્યાયાધીશનો હોદ્દો યોગ્ય રીતે નિયુક્ત કરાયેલ અધિકારી દ્વારા ફરી શરૂ ન થાય અથવા ગ્રહણ ન થાય ત્યાં સુધી આવા હવાલામાં ચાલુ રહેશે.

36. જિલ્લા ન્યાયાધીશની સત્તાઓનું પ્રતિનિધિત્વ.—કોઈપણ જિલ્લા ન્યાયાધીશ સદર સ્ટેશન છોડીને પોતાના જિલ્લાની અંદર કોઈપણ જગ્યાએ ફરજ પર જતા હોય, તે સહાયક ન્યાયાધીશને અથવા સહાયક ન્યાયાધીશની ગેરહાજરીમાં સદર સ્ટેશન પર ગૌણ ન્યાયાધીશને કલમ પાંત્રીસમાં દર્શાવેલ ફરજો બજાવવાની સત્તા સોંપી શકે છે; અને આવા અધિકારીને સદર સ્ટેશનના ચાર્જમાં સહાયક અથવા ગૌણ ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે.

37. ગૌણ ન્યાયાધીશના પદની કામચલાઉ ખાલી જગ્યા.—કોઈપણ ગૌણ ન્યાયાધીશના મૃત્યુ, સસ્પેન્શન અથવા કામચલાઉ ગેરહાજરીના કિસ્સામાં, જિલ્લા ન્યાયાધીશ તે જ જિલ્લાની કોઈપણ ગૌણ અદાલતના ન્યાયાધીશને ખાલી પડેલી ગૌણ અદાલતના ન્યાયાધીશની ફરજો બજાવવા માટે સત્તા આપી શકે છે, કાં તો આવી કોર્ટના સ્થાને અથવા પોતાની કોર્ટના સ્થાને; પરંતુ આવા દરેક કેસમાં બંને કોર્ટના રજિસ્ટર અને રેકોર્ડ અલગ રાખવામાં આવશે.

1. 1880 ના અધિનિયમ 15, કલમ 3 (w.e.f. 3-11-1880) દ્વારા ઉમેરાયેલ.

2. 1891 ના અધિનિયમ 12, કલમ 2 અને પ્રથમ અનુસૂચિ, ભાગ I (w.e.f. 21-3-1891) દ્વારા રજૂ કરાયેલા ચોક્કસ શબ્દો.

— પેજ 7 —

ભાગ VIII.—મંત્રી અધિકારીઓ.

38. મંત્રી અધિકારીઓની નિમણૂક, વગેરે.—દરેક જિલ્લાની સિવિલ કોર્ટના તમામ મંત્રી અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવશે, અને તેમને જિલ્લા ન્યાયાધીશ દ્વારા દંડ, સસ્પેન્ડ અથવા બરતરફ કરવામાં આવી શકે છે, જે હાઇકોર્ટ સમય સમય પર નિર્ધારિત કરી શકે તેવા નિયમોને આધીન છે:

પરંતુ દરેક ગૌણ અદાલતના ન્યાયાધીશ, સમાન નિયમોને આધીન, આવી અદાલતના મંત્રી અધિકારીઓની નિમણૂક કરી શકે છે, જેમનો પગાર દર મહિને દસ રૂપિયાથી વધુ ન હોય, અને આદેશ દ્વારા આવી અદાલતના કોઈપણ મંત્રી અધિકારીને શોધી, સસ્પેન્ડ અથવા બરતરફ કરી શકે છે જે તેમના કાર્યકાળની ફરજોમાં કોઈપણ ગેરવર્તણૂક અથવા બેદરકારી માટે દોષિત છે. આવા દરેક આદેશ જિલ્લા ન્યાયાધીશ સમક્ષ અપીલને પાત્ર રહેશે; અને હાલમાં તેને ગૌણ ફોજદારી અદાલતોના આદેશોથી સત્ર અદાલતમાં અપીલ કરવા માટે લાગુ પડતી ભૂમિકાઓ, આ કલમ હેઠળની બધી અપીલોને લાગુ પડશે.

આ કલમમાં કંઈપણ ગુનેગારને કોઈપણ દંડ અથવા અન્ય પરિણામોથી મુક્તિ આપશે નહીં જેના માટે તે હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ અન્ય કાયદા હેઠળ જવાબદાર હોઈ શકે છે.

૩૯. મંત્રી અધિકારીઓની ફરજો.—ઉક્ત મંત્રી અધિકારીઓની ફરજો એવા નિયમો દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવશે જે હાઇકોર્ટ સમયાંતરે નિર્ધારિત કરી શકે છે.

૪૦. કોર્ટના કારકુનોની નિમણૂક કરવાની સત્તા.—બોમ્બેના રાજ્યપાલ, કાઉન્સિલના ગવર્નર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયાના સામાન્ય નિયંત્રણ હેઠળ, આ કાયદા હેઠળ કોઈપણ સિવિલ કોર્ટમાં કોર્ટના કારકુનની નિમણૂક કરી શકે છે, જે, હાઇકોર્ટ દ્વારા સમયાંતરે નિર્ધારિત કરવામાં આવતી ફરજો ઉપરાંત, ફરિયાદો પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને નોંધણી કરી શકે છે, અને કોર્ટના ન્યાયાધીશના આદેશો માટે તેમને નકારવા જોઈએ તેવા કેસોનો સંદર્ભ આપી શકે છે, અને બધી પ્રક્રિયાઓ પર સહી કરી શકે છે, અને કાગળોની નકલોને પ્રમાણિત કરી શકે છે.

ભાગ નવમો.—વિવિધ.

41. કાર્યવાહી રાખવા માટેના નિયમો.—દરેક સિવિલ કોર્ટની કાર્યવાહી હાઇકોર્ટ દ્વારા સમયાંતરે નિર્ધારિત નિયમો અનુસાર રાખવામાં અને રેકોર્ડ કરવામાં આવશે. હાઇકોર્ટ એવા નિયમો પણ નક્કી કરશે કે જેના હેઠળ કાગળોની નકલો આપી શકાય.

42. પ્રક્રિયા માટે ફી.—હાઇકોર્ટ સમયાંતરે, બોમ્બેના ગવર્નર ઇન કાઉન્સિલની મંજૂરી સાથે, આ કાયદા દ્વારા અથવા આવી કોર્ટના કોઈપણ અધિકારી દ્વારા જારી કરાયેલ કોઈપણ પ્રક્રિયા માટે લેવામાં આવતી ફી નિર્ધારિત અને નિયમન કરશે.

આ રીતે નિર્ધારિત ફીના કોષ્ટકો સરકારી ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવશે.

43. અદાલતોની બેઠકો.—જિલ્લા અને ગૌણ અદાલતો રવિવાર, નવા વર્ષનો દિવસ, ગુડ ફ્રાઈડે, નાતાલનો દિવસ અને મહારાણીના જન્મદિવસ સિવાય, અને હાઈકોર્ટ દ્વારા દરેક અથવા દરેક જિલ્લા માટે મંજૂર કરાયેલા અન્ય દિવસો સિવાય, દરરોજ બેસશે.

વેકેશન.—હાઈકોર્ટ તેના નિયંત્રણ હેઠળની સિવિલ કોર્ટોને દર વર્ષે છ અઠવાડિયાથી વધુ ન હોય તેવા સમયગાળા માટે મુલતવી રાખવાની પણ પરવાનગી આપી શકે છે.

[સમયપત્રક].—જૂના કાયદા અધિનિયમ, 1870 (1870નો 14), કલમ 1 અને અનુસૂચિ, ભાગ II (w.e.f. 5-4-1870) દ્વારા રજૂ કરાયેલ.

__________

— પેજ 8 —

📞 તમારા કેસ અંગે નિષ્ણાત સલાહ જોઈએ છે?

લાયકાત ધરાવતા વકીલ સાથે વાત કરવા માટે અમારો સંપર્ક કરો.

Adv. Kalpesh Bhanderi

Bar Council of Gujarat નોંધણી નં. G/01022/2024 | લીગલ ડ્રાફ્ટિંગ, રાજકોટ. ગુજરાતી ભાષામાં સરળ અને વિશ્વસનીય કાયદાકીય માહિતી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ. વધુ જાણો »