એટોમિક એનર્જી એક્ટ, 1962

અનુક્રમણિકા (Contents)

• વિભાગોની વ્યવસ્થા
• વિભાગો
• ૧. ટૂંકું શીર્ષક, વિસ્તાર અને શરૂઆત
• 2. વ્યાખ્યાઓ અને અર્થઘટન
• 3. કેન્દ્ર સરકારની સામાન્ય સત્તાઓ
• ૪. યુરેનિયમ અથવા થોરિયમની શોધની સૂચના
• 5. યુરેનિયમ ધરાવતા પદાર્થોના ખાણકામ અથવા સાંદ્રતા પર નિયંત્રણ
• ૬. યુરેનિયમનો નિકાલ
• 7. સામગ્રી, પ્લાન્ટ અથવા પ્રક્રિયાઓ સંબંધિત માહિતી મેળવવાની સત્તા
• 8. પ્રવેશ અને નિરીક્ષણની સત્તા
• 9. ખનિજો શોધવા માટે કાર્ય કરવાની સત્તા
• ૧૦. ખનિજોના ઉપયોગના અધિકારોનું ફરજિયાત સંપાદન
• ૧૧. નિર્ધારિત પદાર્થો, ખનિજો અને છોડનું ફરજિયાત સંપાદન
• ૧૨. ખાણના ફરજિયાત સંપાદનના કિસ્સામાં વળતર
• ૧૩. ચોક્કસ કરારોનું નવીનીકરણ
• ૧૪. અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અને ઉપયોગ પર નિયંત્રણ
• ૧૫. યુરેનિયમ અથવા પ્લુટોનિયમ કાઢવા માટે કોઈપણ પદાર્થની માંગણી
• 16. કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો પર નિયંત્રણ
• 17. સલામતી અંગે ખાસ જોગવાઈઓ
• ૧૮. માહિતી જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ
• ૧૯. પ્રતિબંધિત વિસ્તારોમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ
• 20. શોધો અંગે ખાસ જોગવાઈઓ
• 21. વળતર ચુકવણી સંબંધિત સિદ્ધાંતો
• 22. વીજળી અંગે ખાસ જોગવાઈ
• 23. કારખાનાઓનું વહીવટ અધિનિયમ, 1948
• 24. ગુનાઓ અને દંડ
• 25. કંપનીઓ દ્વારા ગુનાઓ
• 26. ગુનાઓની ઓળખ
• ૨૭. સત્તાઓનું સોંપણી
• 28. અન્ય કાયદાઓની અસર
• 29. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ
• 30. નિયમો બનાવવાની સત્તા
• 31. સરકાર પર બંધનકર્તા કાયદો
• 32. [૧૯૪૮ના અધિનિયમ ૨૯નો રદબાતલ]

પરમાણુ ઉર્જા અધિનિયમ, ૧૯૬૨

_________

વિભાગોની વ્યવસ્થા

__________

વિભાગો

૧. ટૂંકું શીર્ષક, વિસ્તાર અને શરૂઆત.

2. વ્યાખ્યાઓ અને અર્થઘટન.

૩. કેન્દ્ર સરકારની સામાન્ય સત્તાઓ.

૪. યુરેનિયમ અથવા થોરિયમની શોધની સૂચના.

૫. યુરેનિયમ ધરાવતા પદાર્થોના ખાણકામ અથવા સાંદ્રતા પર નિયંત્રણ. ૬. યુરેનિયમનો નિકાલ.

૭. સામગ્રી, પ્લાન્ટ અથવા પ્રક્રિયાઓ સંબંધિત માહિતી મેળવવાની સત્તાઓ. ૮. પ્રવેશ અને નિરીક્ષણની સત્તાઓ.

9. ખનિજો શોધવા માટે કાર્ય કરવાની શક્તિ.

૧૦. કાર્યકારી ખનિજોના અધિકારોનું ફરજિયાત સંપાદન.

૧૧. નિર્ધારિત પદાર્થો, ખનિજો અને છોડનું ફરજિયાત સંપાદન. ૧૧ક. શંકાઓનું નિવારણ.

૧૨. ખાણના ફરજિયાત સંપાદનના કિસ્સામાં વળતર. ૧૩. ચોક્કસ કરારોનું નવીનીકરણ.

૧૪. અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અને ઉપયોગ પર નિયંત્રણ.

૧૫. યુરેનિયમ અથવા પ્લુટોનિયમ કાઢવા માટે કોઈપણ પદાર્થની માંગણી. ૧૬. કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો પર નિયંત્રણ.

૧૭. સલામતી અંગે ખાસ જોગવાઈઓ.

૧૮. માહિતી જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ.

૧૯. પ્રતિબંધિત વિસ્તારોમાં પ્રવેશ પર રોક.

20. શોધો અંગે ખાસ જોગવાઈઓ.

21. વળતરની ચુકવણી સંબંધિત સિદ્ધાંતો.

૨૨. વીજળી અંગે ખાસ જોગવાઈઓ.

૨૩. કારખાનાઓનું વહીવટ અધિનિયમ, ૧૯૪૮.

૨૪. ગુનાઓ અને દંડ.

૨૫. કંપનીઓ દ્વારા ગુનાઓ.

૨૬. ગુનાઓની જાણ.

૨૭. સત્તાઓનું સોંપણી.

28. અન્ય કાયદાઓનો પ્રભાવ

૨૯. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ.

૩૦. નિયમો બનાવવાની સત્તા.

૩૧. સરકાર પર બંધનકર્તા કાયદો.

૩૨. [રદ.]

પરમાણુ ઉર્જા અધિનિયમ, ૧૯૬૨

૧૯૬૨ નો અધિનિયમ નં. ૩૩

[૧૫ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૨.]

ભારતના લોકોના કલ્યાણ માટે અને અન્ય શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે અને તેની સાથે સંકળાયેલી બાબતો માટે પરમાણુ ઊર્જાના વિકાસ, નિયંત્રણ અને ઉપયોગની જોગવાઈ કરવા માટેનો કાયદો. ભારતીય પ્રજાસત્તાકના તેરમા વર્ષમાં સંસદ દ્વારા નીચે મુજબ ઘડવામાં આવ્યો હતો:-

૧. ટૂંકું શીર્ષક, હદ અને શરૂઆત.—(૧) આ કાયદાને અણુ ઊર્જા અધિનિયમ, ૧૯૬૨ કહી શકાય.

(૨) તે સમગ્ર ભારતમાં વિસ્તરે છે.

(૩) તે કેન્દ્ર સરકાર, સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના દ્વારા, નિયુક્ત કરે તે તારીખથી અમલમાં આવશે.

૨. વ્યાખ્યાઓ અને અર્થઘટન.—(૧) આ કાયદામાં, જ્યાં સુધી સંદર્ભ અન્યથા જરૂરી ન હોય,—

(a) "પરમાણુ ઊર્જા" એટલે વિભાજન અને ફ્યુઝન પ્રક્રિયાઓ સહિત કોઈપણ પ્રક્રિયાના પરિણામે અણુ કેન્દ્રમાંથી મુક્ત થતી ઊર્જા;

(b) "વિભાજન સામગ્રી" એટલે યુરેનિયમ 233, યુરેનિયમ 235, પ્લુટોનિયમ અથવા આ પદાર્થો ધરાવતી કોઈપણ સામગ્રી અથવા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સૂચના દ્વારા જાહેર કરી શકાય તેવી કોઈપણ અન્ય સામગ્રી;

૨[(bb) “સરકારી કંપની” એટલે એવી કંપની જેમાં-

(i) ચૂકવવામાં આવેલી શેર મૂડીના ઓછામાં ઓછા એકાવન ટકા કેન્દ્ર સરકાર પાસે હોય; અથવા

(ii) પેટા-કલમ (i) માં ઉલ્લેખિત એક અથવા વધુ કંપનીઓ દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી શેર મૂડીનો સંપૂર્ણ હિસ્સો રાખવામાં આવે છે અને જે, તેના સંગઠનના લેખો દ્વારા, કેન્દ્ર સરકારને તેના ડિરેક્ટર બોર્ડની રચના અને પુનર્ગઠન કરવાની સત્તા આપે છે;]

(c) "ખનિજો" માં ભૂગર્ભ અથવા સપાટી પર કામ કરીને માટીમાંથી (એલુવિયમ અથવા ખડકો સહિત) મેળવેલા અથવા મેળવી શકાય તેવા બધા પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે;

(d) "સૂચના" એટલે સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયેલ સૂચના;

(e) "છોડ" માં મશીનરી, સાધનો અથવા ઉપકરણનો સમાવેશ થાય છે, પછી ભલે તે જમીન પર ચોંટાડવામાં આવે કે ન આવે;

(f) “નિર્ધારિત સાધનો” એટલે એવી કોઈપણ મિલકત જે કેન્દ્ર સરકાર, સૂચના દ્વારા, નિર્ધારિત કરી શકે છે, એવી મિલકત જે તેના મતે ખાસ ડિઝાઇન અથવા અનુકૂલિત છે અથવા જેનો ઉપયોગ કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ માટે, અથવા અણુ ઊર્જા, કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો અથવા કિરણોત્સર્ગના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ માટે થાય છે અથવા તેનો ઉપયોગ કરવાનો હેતુ છે, પરંતુ તેમાં ખાણકામ, મિલિંગ, પ્રયોગશાળા અને અન્ય સાધનોનો સમાવેશ થતો નથી જે ખાસ ડિઝાઇન અથવા અનુકૂલિત નથી અને ઉપરોક્ત કોઈપણ હેતુ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા અથવા ઉપયોગ કરવાનો હેતુ ધરાવતા સાધનોમાં સમાવિષ્ટ નથી;

(g) “નિર્ધારિત પદાર્થ” એટલે કોઈપણ ખનિજ સહિત કોઈપણ પદાર્થ જે કેન્દ્ર સરકાર, સૂચના દ્વારા, નિર્ધારિત કરી શકે છે, એક એવો પદાર્થ જે તેના મતે અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ માટે અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોમાં સંશોધન માટે છે અથવા તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે અને તેમાં યુરેનિયમ, પ્લુટોનિયમ, થોરિયમ, બેરિલિયમ, ડ્યુટેરિયમ અથવા તેમના સંબંધિત કોઈપણ ડેરિવેટિવ્ઝ અથવા સંયોજનો અથવા ઉપરોક્ત કોઈપણ પદાર્થો ધરાવતી કોઈપણ અન્ય સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે;

(h) “રેડિયેશન” એટલે ગામા કિરણો, એક્સ-રે, અને આલ્ફા કણો, બીટા કણો, ન્યુટ્રોન, પ્રોટોન અને અન્ય પરમાણુ અને ઉપ-પરમાણુ કણોથી બનેલા કિરણો; પરંતુ ધ્વનિ અથવા રેડિયો તરંગો, અથવા દૃશ્યમાન, ઇન્ફ્રારેડ અથવા અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશ નહીં;

1. 21 સપ્ટેમ્બર, 1962, સૂચના નં. G.S.R. 1254, તારીખ 18 સપ્ટેમ્બર, 1962, ભારતનું ગેઝેટ, અસાધારણ, ભાગ II, કલમ 3 (i) જુઓ.

2. 2016 ના અધિનિયમ 5 દ્વારા, કલમ 2, કલમ (bb) (w.e.f. 15-05-2023) માટે પેટા.

(i) “રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ” અથવા “રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ” એટલે કોઈપણ પદાર્થ અથવા સામગ્રી જે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સૂચના દ્વારા નિર્ધારિત સ્તર કરતાં વધુ સ્વયંભૂ રેડિયેશન ઉત્સર્જિત કરે છે.

(2) આ કાયદામાં ખનિજોના કાર્ય અંગેના કોઈપણ સંદર્ભનો અર્થ ખનિજોના ખાણકામ, મેળવવા, વહન, પરિવહન, વર્ગીકરણ, નિષ્કર્ષણ અથવા અન્યથા સારવારનો સંદર્ભ તરીકે કરવામાં આવશે.

(3) આ કાયદામાં અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ અંગેના કોઈપણ સંદર્ભનો અર્થ આવા ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ માટે કોઈપણ પ્રક્રિયા, તૈયારી અથવા સહાયક હાથ ધરવાનો સંદર્ભ તરીકે કરવામાં આવશે.

3. કેન્દ્ર સરકારની સામાન્ય સત્તાઓ.—આ કાયદાની જોગવાઈઓને આધીન, કેન્દ્ર સરકાર પાસે—

(a) અણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન, વિકાસ, ઉપયોગ અને નિકાલ કરવાની સત્તા હશે 1[પોતે અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તા અથવા નિગમ દ્વારા અથવા સરકારી કંપની દ્વારા] અને તેની સાથે સંકળાયેલ કોઈપણ બાબતોમાં સંશોધન હાથ ધરવા;

૨[(b) કોઈપણ નિર્ધારિત અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ અને કોઈપણ વસ્તુઓનું ઉત્પાદન અથવા અન્યથા ઉત્પાદન કરવું જે તેના મતે અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગ અથવા ઉપરોક્ત સંશોધન માટે અથવા તેના સંબંધમાં જરૂરી છે, અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ હોવાની શક્યતા છે અને આવા નિર્ધારિત અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ અથવા ઉત્પાદિત અથવા અન્યથા ઉત્પાદિત કોઈપણ વસ્તુઓનો નિકાલ કરવો;

(bb) (i) કોઈપણ નિર્ધારિત અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ અને કોઈપણ વસ્તુઓ ખરીદવા અથવા અન્યથા પ્રાપ્ત કરવા, સંગ્રહ કરવા અને પરિવહન કરવા જે તેના મતે અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગ માટે અથવા તેના સંબંધમાં જરૂરી છે, અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ હોવાની શક્યતા છે; અને

(ii) આવા નિર્ધારિત અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ અથવા તેના દ્વારા ખરીદેલ અથવા અન્યથા હસ્તગત કરાયેલ કોઈપણ વસ્તુઓનો નિકાલ કરવા માટે,

ક્યાં તો પોતાના દ્વારા અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તા અથવા કોર્પોરેશન દ્વારા, અથવા સરકારી કંપની દ્વારા;]

(c) કોઈપણ માહિતીને "પ્રતિબંધિત માહિતી" તરીકે જાહેર કરવી જે અત્યાર સુધી પ્રકાશિત અથવા અન્યથા જાહેર કરવામાં આવી નથી -

(i) નિર્ધારિત પદાર્થોનું સ્થાન, ગુણવત્તા અને જથ્થો અને તેમના સંપાદન માટેના વ્યવહારો, પછી ભલે તે ખરીદી દ્વારા હોય કે અન્યથા, અથવા નિકાલ, પછી ભલે તે વેચાણ દ્વારા હોય કે અન્યથા;

(ii) પ્રક્રિયા અથવા નિર્ધારિત પદાર્થો અને તેમાંથી વિભાજન સામગ્રીનું નિષ્કર્ષણ અથવા ઉત્પાદન;

(iii) કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થોની સારવાર અને ઉત્પાદન અને અલગતા અથવા આઇસોટોપ્સ માટે પ્લાન્ટનો સિદ્ધાંત, ડિઝાઇન, બાંધકામ અને સંચાલન;

(iv) પરમાણુ રિએક્ટરનો સિદ્ધાંત, ડિઝાઇન, બાંધકામ અને સંચાલન;

(v) વસ્તુઓ (i) થી (iv) માં સામેલ અથવા તેમાંથી મેળવેલી સામગ્રી અને પ્રક્રિયાઓ પર સંશોધન અને તકનીકી કાર્ય;

(d) કોઈપણ વિસ્તાર અથવા પરિસરને "પ્રતિબંધિત વિસ્તાર" તરીકે જાહેર કરવા જ્યાં પરમાણુ ઊર્જા અથવા કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થોના ઉત્પાદન, સારવાર, ઉપયોગ, ઉપયોગ અથવા નિકાલના સંદર્ભમાં સંશોધન, ડિઝાઇન અથવા વિકાસ સહિતનું કાર્ય હાથ ધરવામાં આવે છે;

(e) કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો અથવા કિરણોત્સર્ગ ઉત્પન્ન કરતા પ્લાન્ટ પર નિયંત્રણ પૂરું પાડવા માટે - (i) કિરણોત્સર્ગના જોખમોને રોકવા માટે;

(ii) કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો અથવા કિરણોત્સર્ગ ઉત્પન્ન કરતા પ્લાન્ટનું સંચાલન કરતી જાહેર સલામતી અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા; અને

(iii) કિરણોત્સર્ગી કચરાનો સુરક્ષિત નિકાલ સુનિશ્ચિત કરવા;

1. 1987 ના અધિનિયમ 29, કલમ 3 (w.e.f. 8-9-1987) દ્વારા ઇન્સ.

2. સબ્સ. કલમ ૩, ibid. દ્વારા, કલમ (b) (w.e.f. 8-9-1987) માટે.

(f) અણુ ઊર્જામાંથી વીજળીના ઉત્પાદન અને પુરવઠા માટે અને આવા ઉત્પાદન અને પુરવઠા માટે અનુકૂળ પગલાં લેવા અને તેને લગતી બધી બાબતો માટે 1 [પોતે અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તા અથવા કોર્પોરેશન દ્વારા અથવા સરકારી કંપની દ્વારા]; અને

(g) ઉપરોક્ત સત્તાઓના ઉપયોગ માટે કેન્દ્ર સરકાર જરૂરી અથવા યોગ્ય માને તેવી બધી બાબતો (ઇમારતોનું નિર્માણ અને કાર્યોનો અમલ અને ખનિજોના સંચાલન સહિત) કરવા.

૪. યુરેનિયમ અથવા થોરિયમની શોધની સૂચના.—(૧) દરેક વ્યક્તિ, જે આ કાયદાના અમલ પહેલાં અથવા પછી, ભારતમાં કોઈપણ સ્થળે યુરેનિયમ અથવા થોરિયમ હોવાનું શોધે છે અથવા શોધે છે, તે આ કાયદાના અમલની તારીખથી ત્રણ મહિનાની અંદર અથવા શોધ પછી, જે પણ પાછળથી હોય, તે કેન્દ્ર સરકારને અથવા આ વતી કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અધિકૃત કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સત્તાધિકારીને લેખિતમાં શોધની જાણ કરશે.

(૨) દરેક વ્યક્તિ જેને એવું માનવાનું કારણ હોય કે ભારતમાં કોઈપણ સ્થળે યુરેનિયમ અથવા થોરિયમ જોવા મળે છે, તેણે વિલંબ કર્યા વિના, આવી માન્યતા અને તેના કારણોની જાણ કેન્દ્ર સરકારને અથવા ઉપરોક્ત કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સત્તાધિકારીને મોકલવી જોઈએ.

5. યુરેનિયમ ધરાવતા પદાર્થોના ખાણકામ અથવા સાંદ્રતા પર નિયંત્રણ.—(1) જો કેન્દ્ર સરકારને ખાતરી થાય કે કોઈપણ વ્યક્તિ કોઈપણ પદાર્થનું ખાણકામ કરી રહી છે અથવા ખાણકામ કરવા જઈ રહી છે જેમાંથી, કેન્દ્ર સરકારના મતે, યુરેનિયમને અલગ અથવા કાઢવામાં આવી શકે છે અથવા વાજબી રીતે કાઢવામાં આવી શકે છે, અથવા કોઈપણ ભૌતિક, રાસાયણિક અથવા ધાતુશાસ્ત્ર પ્રક્રિયા દ્વારા સારવાર અથવા સાંદ્રતામાં રોકાયેલ છે અથવા રોકવા જઈ રહી છે, તો કેન્દ્ર સરકાર તે વ્યક્તિને લેખિતમાં સૂચના આપી શકે છે કે-

(a) ખાણકામ કામગીરી હાથ ધરવા અથવા ઉપરોક્ત પદાર્થની સારવાર અથવા સાંદ્રતામાં આવા નિયમો અને શરતોનું પાલન કરવા અને કેન્દ્ર સરકાર નોટિસમાં, અથવા ત્યારબાદ સમય સમય પર, સ્પષ્ટ કરવા યોગ્ય લાગે તેવી પ્રક્રિયાઓ અપનાવવા માટે, અથવા

(b) તેને ખાણકામ કામગીરી હાથ ધરવાથી સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરે છે. અથવા ઉપરોક્ત પદાર્થની સારવાર અથવા સાંદ્રતા.

(2) જ્યાં કોઈપણ વ્યક્તિ પર કોઈપણ ખાણકામ કામગીરી કરતી હોય અથવા કોઈપણ પદાર્થની સારવાર અથવા સાંદ્રતા કરતી હોય તેના પર કોઈપણ નિયમો અને શરતો લાદવામાં આવે છે, ત્યાં કેન્દ્ર સરકાર, નિયમો અને શરતોના પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખીને, તે વ્યક્તિને કોઈપણ વળતર ચૂકવવું કે નહીં તે નક્કી કરી શકે છે અને કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય અંતિમ રહેશે:

પરંતુ જ્યાં કેન્દ્ર સરકાર કોઈપણ વળતર ચૂકવવાનો નિર્ણય ન લે, ત્યાં તે આવા નિર્ણયના કારણો આપતા સંક્ષિપ્ત નિવેદન લેખિતમાં નોંધશે.

(3) જ્યાં કેન્દ્ર સરકાર પેટા-કલમ (2) હેઠળ કોઈપણ વળતર ચૂકવવાનો નિર્ણય લે, ત્યાં તેની રકમ કલમ 21 અનુસાર નક્કી કરવામાં આવશે પરંતુ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની ગણતરી કરતી વખતે, પેટા-કલમ (1) માં ઉલ્લેખિત પદાર્થમાં રહેલા કોઈપણ યુરેનિયમના મૂલ્યનો કોઈ હિસાબ લેવામાં આવશે નહીં.

(૪) જ્યાં કોઈપણ ખાણકામ કામગીરી અથવા કોઈપણ પદાર્થની સારવાર અથવા સાંદ્રતાની પ્રક્રિયા પેટા-કલમ (૧) ની કલમ (બી) હેઠળ પ્રતિબંધિત હોય, ત્યાં કેન્દ્ર સરકાર ખાણકામ કામગીરી ચલાવનાર અથવા સારવાર અથવા સાંદ્રતાની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરનાર વ્યક્તિને વળતર ચૂકવશે અને આવા વળતરની રકમ કલમ ૨૧ અનુસાર નક્કી કરવામાં આવશે પરંતુ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની ગણતરી કરતી વખતે, પદાર્થમાં રહેલા કોઈપણ યુરેનિયમના મૂલ્યને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં.

૬. યુરેનિયમનો નિકાલ.—(૧) કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સૂચના દ્વારા નિર્ધારિત પ્રમાણ કરતાં વધુ પ્રમાણમાં યુરેનિયમ ધરાવતા કોઈપણ ખનિજો, સાંદ્ર પદાર્થો અને અન્ય સામગ્રીનો નિકાલ કેન્દ્ર સરકારની લેખિતમાં પૂર્વ પરવાનગી અને તે લાદી શકે તેવી શરતો અને નિયમો અનુસાર કરવામાં આવશે નહીં.

(૨) કેન્દ્ર સરકાર એવી કોઈપણ વ્યક્તિ પર નોટિસ મોકલી શકે છે જેણે પેટા-કલમ (૧) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ ખનિજ, સાંદ્ર અથવા અન્ય સામગ્રીનું ઉત્પાદન કર્યું હોય જેનો કેન્દ્ર સરકાર ૧[

૧. ૧૯૮૬ ના અધિનિયમ ૫૯ દ્વારા સબ્સ. 2, ચોક્કસ શબ્દો માટે (w.e.f. 21-9-1962),

ફરજિયાતપણે તેને પ્રાપ્ત કરો અને સૂચનાની સેવા પર], ખનિજ, સાંદ્ર અથવા અન્ય સામગ્રી કેન્દ્ર સરકારની મિલકત બનશે અને કેન્દ્ર સરકારને અથવા તેના નિર્દેશ મુજબ પહોંચાડવામાં આવશે:

1* * * * *

2[(3) પેટા-કલમ (2) હેઠળ સંપાદનના સંદર્ભમાં વળતર કલમ ​​21 અનુસાર ચૂકવવામાં આવશે અને આવા વળતર નક્કી કરવામાં આવા ખનિજ, સાંદ્ર અથવા અન્ય સામગ્રીના ઉત્પાદન ખર્ચ અને સંબંધિત હોઈ શકે તેવા અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે પરંતુ તેમાં સમાવિષ્ટ યુરેનિયમના મૂલ્યને તેની કુદરતી સ્થિતિમાં ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં.]

7. સામગ્રી, પ્લાન્ટ અથવા પ્રક્રિયાઓ સંબંધિત માહિતી મેળવવાની સત્તાઓ.—કેન્દ્ર સરકાર, કોઈપણ વ્યક્તિને લેખિત સૂચના દ્વારા, તેને આવા સમયાંતરે અને અન્ય વળતર, અથવા નિવેદનો આપવા માટે કહી શકે છે અને તેમાં સમાવિષ્ટ છે સૂચનામાં ઉલ્લેખિત વિગતો અને યોજનાઓ, રેખાંકનો અને અન્ય દસ્તાવેજો સાથે -

(a) નોટિસમાં ઉલ્લેખિત કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થ, તેના કબજામાં અથવા તેના નિયંત્રણ હેઠળ અથવા તેની માલિકીની અથવા કબજા હેઠળની કોઈપણ જમીન અથવા ખાણમાં અથવા તેના પર હાજર હોય જે કેન્દ્ર સરકારના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થોનો સ્ત્રોત છે અથવા હોઈ શકે છે, જેમાં આવી કોઈપણ જમીન અથવા ખાણના સંબંધમાં વળતરનો સમાવેશ થાય છે;

(b) તેના કબજામાં અથવા તેના નિયંત્રણ હેઠળ કોઈપણ પ્લાન્ટ જે આ રીતે ઉલ્લેખિત ખનિજોના ખાણકામ અથવા પ્રક્રિયા માટે રચાયેલ છે, અથવા અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે જોડાયેલ બાબતોમાં સંશોધન માટે અનુકૂલિત છે;

(c) તેના દ્વારા કરવામાં આવેલ કોઈપણ કરાર અથવા તેના દ્વારા અથવા તેના દ્વારા આપવામાં આવેલ કોઈપણ લાઇસન્સ, આમ ઉલ્લેખિત ખનિજોના શોધ અથવા ખાણકામ અથવા અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે જોડાયેલ બાબતોમાં સંશોધન સંબંધિત;

(d) તેમના દ્વારા અથવા તેમના વતી અથવા તેમના નિર્દેશો હેઠળ, આ રીતે ઉલ્લેખિત સામગ્રીના શોધ અથવા ખાણકામ અથવા અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોમાં સંશોધનના સંદર્ભમાં હાથ ધરવામાં આવેલા કોઈપણ કાર્ય સંબંધિત તેમના કબજામાં રહેલી કોઈપણ અન્ય માહિતી.

8. પ્રવેશ અને નિરીક્ષણની સત્તા.—(1) કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અધિકૃત કોઈપણ વ્યક્તિ, જો જરૂરી હોય તો, યોગ્ય રીતે પ્રમાણિત દસ્તાવેજ રજૂ કરીને, તેની સત્તા દર્શાવતો દસ્તાવેજ રજૂ કરીને, કોઈપણ ખાણ, પરિસર અથવા જમીનમાં પ્રવેશ કરી શકે છે—

(a) જ્યાં તેને એવું માનવાનું કારણ હોય કે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો અથવા પદાર્થોના ઉત્પાદન અને પ્રક્રિયાના હેતુ માટે અથવા તેના સંબંધમાં કાર્ય હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે જેમાંથી નિર્ધારિત પદાર્થ મેળવી શકાય છે અથવા અણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોમાં સંશોધન કરવામાં આવી રહ્યું છે, અથવા

(b) જ્યાં કલમ 7 ના કલમ (b) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ પ્લાન્ટ સ્થિત હોય,

અને ખાણ, પરિસર અથવા જમીન અને તેમાં રહેલી કોઈપણ વસ્તુઓનું નિરીક્ષણ કરી શકે છે.

(2) નિરીક્ષણ કરનાર વ્યક્તિ ખાણ, પરિસર અથવા જમીનમાં મળેલા કોઈપણ ચિત્ર, યોજના અથવા અન્ય દસ્તાવેજની નકલો અથવા તેના અંશો બનાવી શકે છે અને આવી નકલો અથવા અંશો બનાવવાના હેતુ માટે, તેના માટે યોગ્ય રીતે સહી કરેલી રસીદ આપ્યા પછી આવા કોઈપણ ચિત્ર, યોજના અથવા અન્ય દસ્તાવેજને દૂર કરી શકે છે અને સાત દિવસથી વધુ ન હોય તેવા સમયગાળા માટે તેનો કબજો જાળવી શકે છે.

9. ખનિજો શોધવા માટે કાર્ય કરવાની સત્તા.—(1) કેન્દ્ર સરકાર, આ કલમની જોગવાઈઓને આધીન, કોઈપણ જમીનની સપાટી પર, ઉપર અથવા નીચે એવું કાર્ય કરી શકે છે જે તેને જરૂરી લાગે કે તે શોધવા માટે કે જમીનમાં અથવા જમીન પર, કુદરતી સ્થિતિમાં અથવા કોઈપણ ભૂગર્ભ અથવા સપાટીના કામમાંથી મેળવેલા કચરાના ભંડારમાં, કોઈપણ પદાર્થ હાજર છે કે કેમ, જેમાંથી તેના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે, અને આવા પદાર્થ કેટલી હદ સુધી હાજર છે.

(2) કોઈપણ જમીનના સંબંધમાં પેટા-કલમ (1) હેઠળ કોઈપણ સત્તાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તે પહેલાં, કેન્દ્ર સરકાર જમીનના દરેક માલિક, ભાડે લેનાર અને કબજેદારને લેખિતમાં નોટિસ આપશે જેમાં

1. 1986 ના અધિનિયમ 59, કલમ 2 (w.e.f. 21-9-1962) દ્વારા અવગણવામાં આવેલ જોગવાઈ.

2. કલમ 2, ibid. (w.e.f. 21-9-1962).

કરવાના પ્રસ્તાવિત કાર્યની પ્રકૃતિ અને અસરગ્રસ્ત જમીનનો વિસ્તાર, અને ઓછામાં ઓછો અઠ્ઠાવીસ દિવસનો સમય, જેમાં અને કઈ રીતે વાંધો ઉઠાવી શકાય છે, અને નોટિસના અનુસંધાનમાં અથવા વાંધો ઉઠાવવા માટે તેમાં ઉલ્લેખિત સમય સમાપ્ત થાય તે પહેલાં આવી કોઈ સત્તાનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં.

(3) કેન્દ્ર સરકાર, વાંધો ઉઠાવનાર વ્યક્તિને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ હેતુ માટે નિયુક્ત વ્યક્તિ સમક્ષ હાજર થવાની અને સાંભળવાની તક આપ્યા પછી, અને આવા કોઈપણ વાંધો અને નિયુક્ત વ્યક્તિના અહેવાલ પર વિચાર કર્યા પછી, એવા આદેશો આપી શકે છે જે તેને યોગ્ય લાગે પરંતુ અસરગ્રસ્ત જમીનનો વિસ્તાર વધારવા માટે નહીં.

(૪) આ કલમ હેઠળ સત્તાઓના ઉપયોગથી તેના પર સ્થિત કોઈપણ જમીન અથવા મિલકતના મૂલ્યમાં થયેલા કોઈપણ ઘટાડાના સંદર્ભમાં કલમ ૨૧ અનુસાર વળતર નક્કી કરવામાં આવશે અને ચૂકવવામાં આવશે.

૧૦. ખનિજોના ઉપયોગના અધિકારોનું ફરજિયાત સંપાદન.—(૧) જ્યાં કેન્દ્ર સરકારને એવું લાગે કે કોઈપણ ખનિજો જેમાંથી તેના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે તે કોઈપણ જમીનમાં અથવા તેના પર હાજર છે, કાં તો કુદરતી સ્થિતિમાં અથવા કોઈપણ ભૂગર્ભ અથવા સપાટીના ઉપયોગમાંથી મેળવેલા કચરાના ભંડારમાં, તે આદેશ દ્વારા કેન્દ્ર સરકારને ફરજિયાતપણે એકમાત્ર અધિકાર સોંપવાની જોગવાઈ કરી શકે છે, જ્યાં સુધી તે ખનિજો અને કોઈપણ અન્ય ખનિજો જે કેન્દ્ર સરકારને તે ખનિજો સાથે કામ કરવા માટે જરૂરી લાગે છે તેનો ઉપયોગ કરવાનો આદેશ અમલમાં રહે છે, અને તે આદેશ દ્વારા અથવા પછીના આદેશ દ્વારા, કેન્દ્ર સરકારને ઉપરોક્ત ખનિજોના ઉપયોગના હેતુ માટે જરૂરી લાગતા કોઈપણ અન્ય આનુષંગિક અધિકારો ફરજિયાતપણે કેન્દ્ર સરકારને સોંપવાની જોગવાઈ પણ કરી શકે છે, જેમાં (ઉપરોક્ત જોગવાઈઓની સામાન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના) -

(a) ટેકો પાછો ખેંચવાના અધિકારો;

(b) ઉપરોક્ત ખનિજોની પહોંચ અથવા પરિવહન અથવા કાર્યસ્થળના વેન્ટિલેશન અથવા ડ્રેનેજ માટે જરૂરી અધિકારો;

(c) ઉપરોક્ત ખનિજોના કાર્યસ્થળના સંદર્ભમાં કોઈપણ જરૂરી ઇમારતો બનાવવા અને કોઈપણ જરૂરી પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવાના હેતુ માટે કોઈપણ જમીનની સપાટીનો ઉપયોગ અને કબજો કરવાના અધિકારો;

(d) ઉપરોક્ત ખનિજોના કાર્યસ્થળના હેતુ માટે ઉપયોગ અને કબજો કરવાના અધિકારો જે હાલની ખાણ અથવા ખાણનો ભાગ બને છે અથવા તેના સંબંધમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે, અને આવી કોઈપણ ખાણ અથવા ખાણના સંદર્ભમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કોઈપણ પ્લાન્ટનો ઉપયોગ અથવા હસ્તગત કરવાનો અધિકારો; અને

(e) ઉપરોક્ત ખનિજોના કાર્યસ્થળ સાથે જોડાયેલા કોઈપણ હેતુઓ માટે પુરવઠો અથવા પાણી મેળવવાના અધિકારો, અથવા આવા ખનિજોના કાર્યસ્થળના પરિણામે મેળવેલા પાણી અથવા અન્ય પ્રવાહી પદાર્થનો નિકાલ કરવાનો અધિકારો.

(2) આ કલમ હેઠળ પ્રસ્તાવિત કોઈપણ હુકમની સૂચના કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બજાવવામાં આવશે -

(a) તે તમામ વ્યક્તિઓ પર, જેઓ, ઓર્ડર માટે નહીં, અસરગ્રસ્ત ખનિજો પર કામ કરવા માટે હકદાર હશે; અને

(b) કોઈપણ જમીનના દરેક માલિક, ભાડે લેનાર અને કબજેદાર (એક મહિના અથવા એક મહિનાથી ઓછા સમય માટે ભાડૂઆત સિવાય) પર જેના સંદર્ભમાં હુકમ હેઠળ અધિકારો સંપાદિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.

(3) આ કલમ હેઠળ હસ્તગત કરેલા કોઈપણ અધિકારના સંદર્ભમાં વળતર કલમ ​​21 અનુસાર ચૂકવવામાં આવશે, પરંતુ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની ગણતરી કરતી વખતે, હુકમ દ્વારા અસરગ્રસ્ત જમીનમાં અથવા તેના પર હાજર કોઈપણ ખનિજોના મૂલ્યનો કોઈ હિસાબ લેવામાં આવશે નહીં, કારણ કે હુકમમાં ઉલ્લેખિત ખનિજો એવા ખનિજો તરીકે ગણવામાં આવે છે જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારના મતે યુરેનિયમ અથવા યુરેનિયમનું કોઈપણ સાંદ્ર અથવા વ્યુત્પન્ન મેળવી શકાય છે.

૧૧. નિર્ધારિત પદાર્થો, ખનિજો અને છોડનું ફરજિયાત સંપાદન.—(૧) આ કાયદાની અન્ય કોઈપણ જોગવાઈમાં અન્યથા જોગવાઈ ન હોય તે સિવાય, કેન્દ્ર સરકાર આ કલમની જોગવાઈઓ અનુસાર ફરજિયાતપણે સંપાદન કરી શકે છે-

(a) કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થ;

(b) કોઈપણ ખનિજ જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે;

(c) કોઈપણ નિર્ધારિત સાધનો;

(d) કોઈપણ પ્લાન્ટ જે કલમ (b) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ ખનિજો અથવા તેમાંથી મેળવેલા પદાર્થોના ખાણકામ અથવા પ્રક્રિયા માટે અથવા કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થ અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ માટે અથવા અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, ઉપયોગ અથવા નિકાલ માટે અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોના સંશોધન માટે જરૂરી હોય અથવા જરૂરી હોય તેવા પદાર્થોના ઉત્પાદન, ઉપયોગ અથવા નિકાલ માટે ડિઝાઇન અથવા અનુકૂલિત કરવામાં આવ્યો છે.

(2) જ્યાં કેન્દ્ર સરકાર પેટા-કલમ (1) ના કલમ (d) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ પ્લાન્ટ હસ્તગત કરે છે, ત્યાં તેને આવા પ્લાન્ટને સેવા આપતી કોઈપણ ઇમારતો, રેલ્વે સાઇડિંગ, ટ્રામવે લાઇન અથવા એરિયલ રોપવે હસ્તગત કરવાનો પણ અધિકાર રહેશે.

(3) જ્યાં કેન્દ્ર સરકાર પેટા-કલમ (1) હેઠળ કોઈપણ મિલકત હસ્તગત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, ત્યારે તે તેના માલિક દેખાતી વ્યક્તિને લેખિતમાં એક નોટિસ બજાવશે જેમાં હસ્તગત કરવાની મિલકતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવશે અને તે વ્યક્તિને નોટિસમાં ઉલ્લેખિત સમયની અંદર કેન્દ્ર સરકારને લેખિતમાં એવી વિગતો ધરાવતું ઘોષણાપત્ર મોકલવાનું રહેશે જેમાં આવી મિલકતની માલિકી અને કોઈપણ કરાર અથવા ચાર્જ કે જેના આધારે આવી મિલકતમાં અન્ય કોઈ વ્યક્તિનો હિત હોય.

(4) પેટા-કલમ (3) હેઠળ નોટિસ બજાવ્યા પછી, નોટિસ સંબંધિત કોઈપણ મિલકતનો કેન્દ્ર સરકારની લેખિતમાં પૂર્વ પરવાનગી વિના નિકાલ કરવામાં આવશે નહીં.

(5) જો કેન્દ્ર સરકારને પેટા-કલમ (3) હેઠળ કરવામાં આવેલી કોઈપણ લેખિત ઘોષણાના પરિણામે એવું લાગે કે જે વ્યક્તિ પર પેટા-કલમ (3) હેઠળ નોટિસ બજાવવામાં આવી હતી તે વ્યક્તિ સિવાયની કોઈપણ વ્યક્તિ તે મિલકતની માલિક છે અથવા તેમાં કોઈ હિત ધરાવે છે, તો કેન્દ્ર સરકાર તે અન્ય વ્યક્તિને નોટિસની નકલ બજાવશે.

(6) પેટા-કલમ (3) હેઠળ બજાવવામાં આવેલી નોટિસમાં એક નિવેદન હોવું જોઈએ જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હશે કે તેના પર નિર્દિષ્ટ સમય અને રીતે વાંધો ઉઠાવી શકાય છે, અને જો આવો કોઈ વાંધો યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે છે અને પાછો ખેંચવામાં આવતો નથી, તો કેન્દ્ર સરકાર વાંધો ઉઠાવનાર વ્યક્તિને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ હેતુ માટે નિયુક્ત વ્યક્તિ સમક્ષ હાજર થવાની અને તેની સુનાવણી કરવાની તક આપશે.

(7) આવા કોઈપણ વાંધા અને પેટા-કલમ (6) હેઠળ તેના દ્વારા નિયુક્ત વ્યક્તિના અહેવાલ પર વિચાર કર્યા પછી, કેન્દ્ર સરકાર જે વ્યક્તિઓને પેટા-કલમ (3) હેઠળ નોટિસ અથવા તેની નકલ આપવામાં આવી હતી તેમને લેખિતમાં વધુ નોટિસ મોકલી શકે છે, કાં તો સંપાદનની નોટિસ પાછી ખેંચી શકે છે અથવા તે મિલકત કે જેનાથી તે સંબંધિત છે અથવા મિલકતના આવા ભાગને પુષ્ટિ આપી શકે છે જે ઉલ્લેખિત કરી શકાય છે.

(8) કોઈપણ મિલકત જેના સંદર્ભમાં આ કલમ હેઠળ સંપાદનની નોટિસ આપવામાં આવી છે તે-

(a) જો નોટિસ પર યોગ્ય રીતે કોઈ વાંધો ઉઠાવવામાં ન આવે, તો આવા વાંધો ઉઠાવવા માટેનો સમય સમાપ્ત થતાં કેન્દ્ર સરકારમાં સ્થાયી થશે;

(b) જો આવો વાંધો ઉઠાવવામાં આવે અને પેટા-કલમ (7) હેઠળ બજાવવામાં આવેલી નોટિસ દ્વારા તે મિલકતના સમગ્ર અથવા કોઈપણ ભાગને લગતી નોટિસની પુષ્ટિ કરવામાં આવે, તો છેલ્લી ઉલ્લેખિત નોટિસની સેવા પર તે મુજબ કેન્દ્ર સરકારમાં સ્થાયી થશે;

અને બંને કિસ્સાઓમાં તમામ બોજોથી મુક્ત રહેશે.

(9) આ કલમ હેઠળ સંપાદનના સંદર્ભમાં વળતર કલમ ​​21 અનુસાર ચૂકવવામાં આવશે.

૧[૧૧ક. શંકા દૂર કરવા.— શંકા દૂર કરવા માટે, આથી જાહેર કરવામાં આવે છે કે કલમ ૬ ની પેટા-કલમ (૨) હેઠળ કોઈપણ ખનિજ, સાંદ્ર અથવા અન્ય સામગ્રીનું ફરજિયાત સંપાદન, અથવા કલમ ૧૧ ની પેટા-કલમ (૧) હેઠળ કોઈપણ પદાર્થ, ખનિજો, સાધનો અથવા પ્લાન્ટનું ફરજિયાત સંપાદન, કોઈપણ હેતુ માટે વેચાણ માનવામાં આવશે નહીં.]

૧૨. ખાણના ફરજિયાત સંપાદનના કિસ્સામાં વળતર.—જ્યાં કેન્દ્ર સરકાર કોઈપણ કાયદા અનુસાર, કોઈપણ ખાણ અથવા ખાણનો ભાગ પ્રાપ્ત કરે છે જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે, ત્યાં આવા સંપાદનના સંદર્ભમાં વળતર કલમ ​​૨૧ અનુસાર ચૂકવવામાં આવશે:

પરંતુ આવા વળતરની રકમ નક્કી કરતી વખતે, આવી ખાણ અથવા ખાણના ભાગમાંથી મેળવી શકાય તેવા યુરેનિયમના મૂલ્યનો કોઈ હિસાબ લેવામાં આવશે નહીં.

૧૩. ચોક્કસ કરારોનું નવીનીકરણ.—(૧) કેન્દ્ર સરકાર કોઈપણ પદાર્થની શોધ અથવા ખાણકામ સંબંધિત કરારના પક્ષકારોને, જેમાંથી કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે, અથવા અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોમાં સંશોધન કરવા, જે વ્યક્તિગત સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટેનો કરાર નથી, લેખિતમાં નોટિસ આપી શકે છે જેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે નોટિસમાં ઉલ્લેખિત તારીખે નોટિસમાં ઉલ્લેખિત કરાર (ત્યારબાદ ઉલ્લેખિત પક્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) ના કોઈપણ પક્ષકારોના અધિકારો અને જવાબદારીઓ કેન્દ્ર સરકારને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે, અને ત્યારબાદ આ કલમની નીચેની જોગવાઈઓ હેઠળ નોટિસ પાછી ખેંચી લેવાને આધીન, કરાર, ઉપરોક્ત તારીખે અથવા તે પછી લાગુ પાડી શકાય તેવા કોઈપણ અધિકારો અથવા જવાબદારીઓના સંદર્ભમાં, એવી અસર કરશે કે જાણે કેન્દ્ર સરકાર ઉલ્લેખિત પક્ષને બદલે કરારનો પક્ષકાર હોય અને જાણે કે ઉલ્લેખિત પક્ષને કરારમાં કોઈપણ સંદર્ભ માટે કેન્દ્ર સરકારને સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો હોય.

(૨) પેટા-કલમ (૧) હેઠળ આપવામાં આવેલી નોટિસમાં એક નિવેદન હોવું જોઈએ જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હશે કે વાંધો ચોક્કસ સમય અને રીતે રજૂ કરી શકાય છે, અને જો આવો કોઈ વાંધો યોગ્ય રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે અને પાછો ખેંચવામાં આવતો નથી, તો કેન્દ્ર સરકાર વાંધો ઉઠાવનાર વ્યક્તિને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત વ્યક્તિ સમક્ષ હાજર થવાની અને સુનાવણી કરવાની તક આપશે.

(૩) આવા કોઈપણ વાંધો અને પેટા-કલમ (૨) હેઠળ તેના દ્વારા નિયુક્ત વ્યક્તિના અહેવાલ પર વિચાર કર્યા પછી, કેન્દ્ર સરકાર યોગ્ય લાગે તેવો આદેશ આપી શકે છે.

(૪) જ્યાં આ કલમ હેઠળ કરારના પક્ષકારના અધિકારો અને જવાબદારીઓ કેન્દ્ર સરકારને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે, ત્યાં તે પક્ષકારને તે પક્ષકાર દ્વારા થયેલા કોઈપણ નુકસાનના સંદર્ભમાં વળતર ચૂકવવામાં આવશે જે તેની અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે સંમત થઈ શકે છે, અને આવા કરારના ઉલ્લંઘનમાં, જે મધ્યસ્થી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે.

૧૪. અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન અને ઉપયોગ પર નિયંત્રણ.—(૧) કેન્દ્ર સરકાર, આ વતી બનાવેલા નિયમોને આધીન, આદેશ દ્વારા તેના દ્વારા આપવામાં આવેલા લાયસન્સ સિવાય પ્રતિબંધિત કરી શકે છે-

(i) ક્રમમાં ઉલ્લેખિત કોઈપણ ખાણ અથવા ખનિજોનું સંચાલન, જે ખાણ અથવા ખનિજો છે જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે;

(ii) સંપાદન, ઉત્પાદન, કબજો, ઉપયોગ, નિકાલ, નિકાસ અથવા આયાત

(a) કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થોનું; અથવા

(b) નિયમોમાં ઉલ્લેખિત કોઈપણ ખનિજો અથવા અન્ય પદાર્થોનું, જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારના મતે કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થો મેળવી શકાય છે; અથવા

(c) અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અને ઉપયોગ માટે અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ બાબતોના સંશોધન માટે ડિઝાઇન કરાયેલ અથવા અપનાવવામાં આવેલ અથવા ઉત્પાદિત કોઈપણ પ્લાન્ટનું; અથવા

(d) કોઈપણ નિર્ધારિત સાધનોનું.

2[(1A) પેટા-કલમ (1) ના કલમ (c) ના પેટા-કલમ (ii) હેઠળ કોઈ લાઇસન્સ કેન્દ્ર સરકારના વિભાગ અથવા કોઈપણ સત્તા અથવા સંસ્થા અથવા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સ્થાપિત કોર્પોરેશન, અથવા સરકારી કંપની સિવાય અન્ય કોઈ વ્યક્તિને આપવામાં આવશે નહીં.

1. 1986 ના અધિનિયમ 59, કલમ 3 (w.e.f. 21-9-1962) દ્વારા ઇન્સ.

2. 2016 ના અધિનિયમ 5, કલમ 3 (w.e.f. 15-05-2023) દ્વારા ઇન્સ.

(1B) પેટા-કલમ (1) હેઠળ સરકારી કંપનીને આપવામાં આવેલ કોઈપણ લાઇસન્સ રદ કરવામાં આવશે જો લાઇસન્સધારક સરકારી કંપની ન રહે અને, હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ અન્ય કાયદામાં કંઈપણ હોવા છતાં, તેની બધી સંપત્તિ કોઈપણ જવાબદારીથી મુક્ત કેન્દ્ર સરકાર પાસે રહેશે અને કેન્દ્ર સરકાર પ્લાન્ટના સલામત સંચાલન અને તેમાં નિહિત પરમાણુ સામગ્રીના નિકાલ માટે, કલમ 3 ની જોગવાઈઓ અનુસાર જરૂરી પગલાં લેશે.]

(2) આ કલમમાં કંઈપણ કેન્દ્ર સરકારને આ કલમના હેતુ માટે લાઇસન્સ નકારવા અથવા કેન્દ્ર સરકાર યોગ્ય માને તેવી શરતોનો સમાવેશ કરવાની અથવા લાઇસન્સ રદ કરવાની સત્તાને અસર કરશે નહીં અને કેન્દ્ર સરકાર ઉપરોક્ત મુજબ કોઈપણ કાર્યવાહી કરી શકે છે.

(3) ઉપરોક્ત જોગવાઈઓની સામાન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના, આ કલમમાં ઉલ્લેખિત નિયમો નીચે મુજબ જોગવાઈ કરી શકે છે:

(a) આ કલમના હેતુઓ માટે લાઇસન્સ આપવામાં આવેલ વ્યક્તિના કબજામાં રહેલી અથવા તેને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી માહિતીને કેટલી હદ સુધી પ્રતિબંધિત માહિતી તરીકે ગણવામાં આવે; (b) આ કલમના હેતુઓ માટે જેને લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું છે તેના નિયંત્રણ હેઠળનો વિસ્તાર અથવા પરિસર કેટલી હદ સુધી પ્રતિબંધિત વિસ્તાર તરીકે ગણવામાં આવે; (c) કોઈપણ પ્લાન્ટના કોઈપણ સ્થાપન અથવા સંચાલનના સ્થાન માટેની શરતો અને માપદંડો જેના સંદર્ભમાં આ કલમના હેતુઓ માટે લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું છે અથવા આપવાનો હેતુ છે, જેમાં કિરણોત્સર્ગ સામે રક્ષણ અને હાનિકારક ઉપ-ઉત્પાદનો અથવા કચરાના સુરક્ષિત નિકાલ માટે જરૂરી શરતોનો સમાવેશ થાય છે;

(d) લાઇસન્સ હેઠળના પ્લાન્ટમાં અથવા આસપાસના વિસ્તારમાં આયનાઇઝિંગ રેડિયેશન અથવા કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી દૂષણથી કોઈપણ વ્યક્તિને થયેલા કોઈપણ નુકસાન અથવા મિલકતને થયેલા કોઈપણ નુકસાનના સંદર્ભમાં લાઇસન્સધારકની જવાબદારીની હદ;

(e) લાઇસન્સધારક દ્વારા વીમા દ્વારા અથવા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલા અન્ય માધ્યમો દ્વારા, સ્થળ અથવા લાઇસન્સધારક પ્લાન્ટના ઉપયોગ સંબંધિત કોઈપણ દાવાઓના સમાધાનની ખાતરી કરવા માટે હંમેશા પૂરતા ભંડોળની જોગવાઈ, જે લાઇસન્સધારક સામે કોઈપણ વ્યક્તિને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા લાઇસન્સધારક પ્લાન્ટમાં ઉત્સર્જિત આયનાઇઝિંગ રેડિયેશન અથવા લાઇસન્સધારક પ્લાન્ટમાં અથવા આસપાસના વિસ્તારોમાં કિરણોત્સર્ગી દૂષણથી થતી કોઈપણ મિલકતને નુકસાન પહોંચાડવા અંગે યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવી છે;

(f) ફરજિયાત લાયકાતો, સુરક્ષા મંજૂરીઓ, રોજગારના કલાકો, લઘુત્તમ રજા અને રોજગાર મેળવનાર વ્યક્તિઓની સમયાંતરે તબીબી તપાસ અને નોકરીદાતા, રોજગાર મેળવનાર વ્યક્તિઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓ પર કોઈપણ અન્ય આવશ્યકતા અથવા પ્રતિબંધ અથવા પ્રતિબંધ; અને

(g) નિરીક્ષણ માટેની જોગવાઈઓ અને કોઈપણ વસ્તુને સીલ કરવા અથવા સીલ કરવા અને જપ્ત કરવા, રાખવા અને નિકાલ કરવા સહિતની અન્ય આકસ્મિક અને પૂરક જોગવાઈઓ, જેના સંદર્ભમાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોવાની શંકા માટે વાજબી કારણો છે, જેમ કે કેન્દ્ર સરકાર જરૂરી માને છે.

(4) કેન્દ્ર સરકાર પેટા-કલમ (1) હેઠળ લાઇસન્સ જારી કરવા માટે ચૂકવવાપાત્ર ફી પણ નિર્ધારિત કરી શકે છે.

૧૫. યુરેનિયમ અથવા પ્લુટોનિયમ કાઢવા માટે કોઈપણ પદાર્થની માંગણી.—(૧) કેન્દ્ર સરકારને એવો અધિકાર રહેશે કે કેન્દ્ર સરકારના મતે, યુરેનિયમ, પ્લુટોનિયમ અથવા તેમના કોઈપણ આઇસોટોપ ધરાવતો કોઈપણ પદાર્થ તેને પહોંચાડવામાં આવે અને કેન્દ્ર સરકાર તે પદાર્થમાંથી તેમાં રહેલા યુરેનિયમ, પ્લુટોનિયમ અથવા તેમના કોઈપણ આઇસોટોપ કાઢી શકે છે અને કલમ ૨૧ અનુસાર નક્કી કરવામાં આવનાર વળતરની ચુકવણી પર સંબંધિત વ્યક્તિને પદાર્થ પરત કરી શકે છે:

પરંતુ એવું વળતર, કોઈપણ સંજોગોમાં, પદાર્થના ઉત્પાદન, ખાણકામ અથવા ઇરેડિયેશનમાં વ્યક્તિ દ્વારા કરવામાં આવેલા ખર્ચ કરતાં વધુ ન હોય અને તે નક્કી કરતી વખતે યુરેનિયમ, પ્લુટોનિયમ અથવા પદાર્થમાંથી કાઢવામાં આવેલા તેમના કોઈપણ આઇસોટોપના મૂલ્ય પર કોઈ ગણતરી કરવામાં આવશે નહીં.

(2) આ કલમમાં કંઈપણ કેન્દ્ર સરકારને પરીક્ષણ, પરીક્ષણ અથવા વિશ્લેષણના હેતુ માટે ઓછી માત્રામાં કુદરતી યુરેનિયમના ઉપયોગની મંજૂરી આપતા અટકાવશે નહીં.

16. કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો પર નિયંત્રણ.—કેન્દ્ર સરકાર તેની લેખિત સંમતિ વિના કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી પદાર્થોના ઉત્પાદન, કબજો, ઉપયોગ, વેચાણ દ્વારા ટ્રાન્સફર અથવા અન્યથા, નિકાસ અને આયાત અને કોઈપણ કટોકટીમાં, પરિવહન અને નિકાલ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે.

17. સલામતી અંગે ખાસ જોગવાઈઓ.—(1) કેન્દ્ર સરકાર, કોઈપણ વર્ગ અથવા વર્ણનના પરિસર અથવા સ્થાનો, પરિસર, અથવા સ્થાનો, જ્યાં કિરણોત્સર્ગી પદાર્થોનું ઉત્પાદન, ઉત્પાદન, ખાણકામ, સારવાર, સંગ્રહ અથવા ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અથવા કોઈપણ કિરણોત્સર્ગ ઉત્પન્ન કરતા પ્લાન્ટ, સાધનો અથવા ઉપકરણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તે નિયમો દ્વારા આવી જોગવાઈ કરી શકે છે જે કેન્દ્ર સરકારને જરૂરી લાગે છે—

(a) આવા પરિસર અથવા સ્થળોએ કાર્યરત વ્યક્તિઓ અથવા અન્ય વ્યક્તિઓના સ્વાસ્થ્યને કિરણોત્સર્ગ દ્વારા અથવા કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી પદાર્થના ઇન્જેશન દ્વારા થતી ઇજા અટકાવવા માટે;

(b) ઉપરોક્ત ઉત્પાદન, ઉત્પાદન, ખાણકામ, સારવાર, સંગ્રહ અથવા ઉપયોગથી ઉત્પન્ન થતા કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી કચરાના ઉત્પાદનોનો સુરક્ષિત રીતે નિકાલ કરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે;

(c) આવા પરિસર અથવા સ્થળોએ રોજગાર માટે વ્યક્તિઓની લાયકાત અને તેમના રોજગારના કલાકોનું નિયમન, લઘુત્તમ રજા અને સમયાંતરે તબીબી તપાસ સૂચવવા માટે;

અને નિયમો, ખાસ કરીને અને આ પેટા-કલમની સામાન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના, ઇમારતોના નિર્માણ અથવા માળખાકીય ફેરફારો અથવા કામ હાથ ધરવા માટેની આવશ્યકતાઓ લાદવાની જોગવાઈ કરી શકે છે.

(2) કેન્દ્ર સરકાર, આ કાયદા હેઠળ જારી કરાયેલા આદેશ દ્વારા નિર્દિષ્ટ કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ અથવા કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થના પરિવહનના સંદર્ભમાં, તેમાં રોકાયેલા વ્યક્તિઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓના સ્વાસ્થ્યને આવા પરિવહનથી થતી ઇજાને રોકવા માટે જરૂરી લાગે તેવા નિયમો બનાવી શકે છે.

(3) આ કલમ હેઠળ બનાવેલા નિયમો નોકરીદાતાઓ, નોકરી કરતા વ્યક્તિઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓ પર આવશ્યકતાઓ, પ્રતિબંધો અને નિયંત્રણો લાદવાની જોગવાઈ કરી શકે છે.

(4) આ કલમ હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અધિકૃત કોઈપણ વ્યક્તિ, જો જરૂરી હોય તો, તેની સત્તા દર્શાવતો યોગ્ય રીતે પ્રમાણિત દસ્તાવેજ રજૂ કરીને, કોઈપણ જગ્યા, અથવા કોઈપણ વાહન, જહાજ અથવા વિમાનમાં, આ કલમ હેઠળ બનાવેલા નિયમોનું કોઈપણ ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું છે, અથવા કરવામાં આવી રહ્યું છે કે કેમ તે સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી પ્રવેશ કરી શકે છે.

(5) આ કલમ હેઠળ બનાવેલા નિયમોના કોઈપણ ઉલ્લંઘનની સ્થિતિમાં, કેન્દ્ર સરકારને ઉપરોક્ત જોગવાઈઓની સામાન્યતાને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના, કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો દ્વારા કિરણોત્સર્ગ અથવા દૂષણથી થતા વ્યક્તિઓને વધુ ઇજા અથવા મિલકતને નુકસાન અટકાવવા માટે જરૂરી લાગે તેવા પગલાં લેવાનો અધિકાર રહેશે, અને કલમ 24 હેઠળ દંડના અમલ માટે વધુ પગલાં લેવાનો અધિકાર, પરિસર, વાહન, જહાજ અથવા વિમાનને સીલ કરવા અને કિરણોત્સર્ગી પદાર્થો અને દૂષિત સાધનોને જપ્ત કરવા.

૧૮. માહિતી જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ.—(૧) કેન્દ્ર સરકાર આદેશ દ્વારા માહિતી જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે, પછી ભલે તે દસ્તાવેજ, ચિત્ર, ફોટોગ્રાફ, યોજના, મોડેલ અથવા અન્ય કોઈપણ સ્વરૂપમાં હોય, જે સંબંધિત હોય, રજૂ કરે અથવા દર્શાવે છે—

(a) પરમાણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગના હેતુ માટે ઉપયોગમાં લેવાતો અથવા ઉપયોગમાં લેવા માટે પ્રસ્તાવિત કરાયેલ હાલનો અથવા પ્રસ્તાવિત પ્લાન્ટ, અથવા

(b) આવા કોઈપણ અસ્તિત્વમાં રહેલા અથવા પ્રસ્તાવિત પ્લાન્ટના સંચાલનનો હેતુ અથવા પદ્ધતિ, અથવા (c) આવા કોઈપણ અસ્તિત્વમાં રહેલા અથવા પ્રસ્તાવિત પ્લાન્ટમાં સંચાલિત અથવા ચલાવવા માટે પ્રસ્તાવિત કોઈપણ પ્રક્રિયા. (૨) કોઈપણ વ્યક્તિ -

(a) પેટા-કલમ (1) હેઠળ પ્રતિબંધિત કોઈપણ માહિતી જાહેર કરશે નહીં, અથવા મેળવશે નહીં અથવા મેળવવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં, અથવા

(b) આ કાયદા હેઠળ કોઈપણ કાર્યો કરતી વખતે અથવા તેની સત્તાવાર ફરજો બજાવવામાં મેળવેલી કોઈપણ માહિતી, કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વિના જાહેર કરશે નહીં.

(3) આ કલમમાં કંઈપણ લાગુ પડશે નહીં -

(i) અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગ સિવાયના હેતુઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા કોઈપણ પ્રકારના પ્લાન્ટ સંબંધિત માહિતીના ખુલાસા માટે, સિવાય કે માહિતી જાહેર કરે કે તે પ્રકારના પ્લાન્ટનો ઉપયોગ અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, વિકાસ અથવા ઉપયોગ અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ કોઈપણ બાબતોમાં સંશોધન માટે કરવામાં આવ્યો છે અથવા તેનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે; અથવા

(ii) જ્યાં આ કલમના ઉલ્લંઘન સિવાય અન્યથા સામાન્ય જનતા માટે કોઈપણ માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હોય, ત્યાં તે માહિતીના કોઈપણ અનુગામી ખુલાસા માટે.

૧૯. પ્રતિબંધિત વિસ્તારોમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ.—કેન્દ્ર સરકાર આદેશ દ્વારા પ્રતિબંધિત કરી શકે છે— (a) પરવાનગી લીધા વિના કોઈપણ વ્યક્તિનો પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાં પ્રવેશ, અને

(b) કોઈપણ વ્યક્તિ દ્વારા પરવાનગી વિના, પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાંથી કોઈપણ ફોટોગ્રાફ, સ્કેચ, ચિત્રો, ચિત્ર, નકશો અથવા અન્ય દસ્તાવેજ લેવા અને જો આ વસ્તુઓ કરવા માટે આપવામાં આવે તો, તે શરતોને આધીન હોઈ શકે છે જેને કેન્દ્ર સરકાર જરૂરી ગણી શકે છે.

૨૦. શોધો અંગે ખાસ જોગવાઈઓ.—(૧) આ કાયદાની શરૂઆતથી, એવી શોધો માટે કોઈ પેટન્ટ આપવામાં આવશે નહીં જે કેન્દ્ર સરકારના મતે અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, નિયંત્રણ, ઉપયોગ અથવા નિકાલ અથવા શોધ, ખાણકામ, નિષ્કર્ષણ, ઉત્પાદન, ભૌતિક અને રાસાયણિક સારવાર, ફેબ્રિકેશન, સંવર્ધન, કેનિંગ અથવા કોઈપણ નિર્ધારિત પદાર્થ અથવા કિરણોત્સર્ગી પદાર્થના ઉપયોગ અથવા અણુ ઊર્જા કામગીરીમાં સલામતીની ખાતરી કરવા માટે ઉપયોગી છે અથવા તેનાથી સંબંધિત છે.

(2) પેટા-કલમ (1) હેઠળનો પ્રતિબંધ તે પેટા-કલમમાં ઉલ્લેખિત પ્રકૃતિની કોઈપણ શોધ પર પણ લાગુ પડશે જેના સંદર્ભમાં પેટન્ટ મંજૂર કરવા માટે અરજી ભારતીય પેટન્ટ અને ડિઝાઇન અધિનિયમ, 1911 (1911 નો 2) હેઠળ નિયુક્ત પેટન્ટ અને ડિઝાઇન નિયંત્રકને કરવામાં આવી છે, આ કાયદાની શરૂઆત પહેલાં અને આવી શરૂઆત સમયે તેમની પાસે પેન્ડિંગ છે.

(3) કેન્દ્ર સરકાર પાસે કોઈપણ પેન્ડિંગ પેટન્ટ અરજી અને સ્પષ્ટીકરણની સ્વીકૃતિ પહેલાં કોઈપણ સમયે નિરીક્ષણ કરવાની સત્તા હશે અને જો તે માને છે કે શોધ અણુ ઊર્જા સાથે સંબંધિત છે, તો તે આધારે અરજી નકારવા માટે પેટન્ટ અને ડિઝાઇન નિયંત્રકને નિર્દેશો જારી કરવાની સત્તા હશે.

(4) કોઈપણ વ્યક્તિ, જેણે એવી શોધ કરી છે જે તેને અણુ ઊર્જા સાથે સંબંધિત હોવાનું માનવાનું કારણ છે, તેણે કેન્દ્ર સરકારને શોધની પ્રકૃતિ અને વર્ણનની જાણ કરવી પડશે.

(5) કોઈપણ વ્યક્તિ જે અણુ ઊર્જા સંબંધિત શોધ માટે વિદેશમાં પેટન્ટ માટે અરજી કરવા માંગે છે અથવા જે તેને એવું માનવાનું કારણ છે કે તેણે વિદેશમાં અરજી કરતા પહેલા અથવા વિદેશમાં કોઈપણ વ્યક્તિને શોધની જાણ કરતા પહેલા કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી પૂર્વ પરવાનગી મેળવવી પડશે, સિવાય કે કેન્દ્ર સરકારને પરવાનગી માટે વિનંતી કર્યાના ત્રણ મહિના વીતી ગયા હોય અને તેમને કોઈ જવાબ ન મળ્યો હોય.

(6) પેટન્ટ અને ડિઝાઇન નિયંત્રક પાસે કોઈપણ અરજી કેન્દ્ર સરકારને દિશા નિર્દેશ માટે મોકલવાની સત્તા હશે કે શોધ અણુ ઊર્જા સંબંધિત છે કે નહીં અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલ નિર્દેશ અંતિમ રહેશે.

(૭) અણુ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં કોઈપણ શોધ, પછી ભલે તે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત સંસ્થાઓમાં હોય અથવા કોઈપણ કરાર, પેટા-કરાર, વ્યવસ્થા અથવા કેન્દ્ર સરકાર સાથેના અન્ય સંબંધો હેઠળ હોય, તે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવશે, પછી ભલે આવા કરાર, પેટા-કરાર, વ્યવસ્થા અથવા અન્ય સંબંધોમાં કેન્દ્ર સરકારની નાણાકીય ભાગીદારી અથવા સહાય શામેલ હોય કે નહીં.

(૮) ભારતીય પેટન્ટ અને ડિઝાઇન અધિનિયમ, ૧૯૧૧ (૧૯૧૧નો ૨) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, આ કલમ સાથે જોડાયેલા અથવા તેમાંથી ઉદ્ભવતા મુદ્દાઓ પર કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય અંતિમ રહેશે.

21. વળતર ચુકવણી સંબંધિત સિદ્ધાંતો.—(1) આ કાયદામાં અન્યથા જોગવાઈ કર્યા સિવાય, જ્યાં આ કાયદા હેઠળ કોઈપણ સત્તાના ઉપયોગને કારણે, કોઈપણ વળતર ચૂકવવાપાત્ર હોય, તો આવા વળતરની રકમ અહીં દર્શાવેલ રીતે અને સિદ્ધાંતો અનુસાર નક્કી કરવામાં આવશે, એટલે કે-

(a) જ્યાં વળતરની રકમ કરાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, તે આવા કરાર અનુસાર ચૂકવવામાં આવશે;

(b) જ્યાં આવો કોઈ કરાર થયો નથી, ત્યાં કેન્દ્ર સરકાર મધ્યસ્થી તરીકે એવી વ્યક્તિને નિયુક્ત કરશે જેને અસરગ્રસ્ત અધિકારના પ્રકાર વિશે નિષ્ણાત જ્ઞાન હશે જે ચૂકવવાપાત્ર વળતરની રકમ નક્કી કરશે.

(2) પોતાનો ચુકાદો આપતી વખતે, પેટા-કલમ (1) હેઠળ નિયુક્ત મધ્યસ્થી- (a) કલમ 9 હેઠળ ચૂકવવાપાત્ર કોઈપણ વળતરના કિસ્સામાં—

(i) કરવામાં આવેલા કાર્યની પ્રકૃતિ;

(ii) તે કલમ હેઠળ કોઈપણ સત્તાના ઉપયોગની રીત, હદ અને અવધિ;

(iii) જમીન અને તેના પર સ્થિત મિલકતના ભાડામાં ઘટાડો, જે કોઈપણ સમયગાળા દરમિયાન વાજબી રીતે અપેક્ષિત હોઈ શકે છે અથવા સત્તાના ઉપયોગની તારીખે જમીન અને મિલકતના બજાર મૂલ્યમાં ઘટાડો થઈ શકે છે; અને

(iv) જમીન સંપાદન અધિનિયમ, 1894 (1894 નો 1) ની કલમ 23 ની પેટા-કલમ (1) ની જોગવાઈઓ, જ્યાં સુધી કલમ 9 હેઠળ સત્તાના ઉપયોગ માટે આવી જોગવાઈઓ લાગુ કરી શકાય છે; અને

(b) કલમ 11 અથવા કલમ 12 હેઠળ ચૂકવવાપાત્ર કોઈપણ વળતરના કિસ્સામાં, સંપાદનની તારીખ પહેલાં તરત જ તેના દ્વારા કરવામાં આવેલી મિલકતના વેચાણ પર માલિકને વાજબી રીતે પ્રાપ્ત થવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી હોય તેવી કિંમત.

(3) મધ્યસ્થીના ચુકાદા સામે હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરવામાં આવશે, સિવાય કે એવા કિસ્સાઓમાં જ્યાં તેનો દાવો કરાયેલ રકમ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ વતી નિર્ધારિત રકમ કરતાં વધુ ન હોય.

(4) કેન્દ્ર સરકાર આ કાયદા હેઠળ મધ્યસ્થીમાં અનુસરવાની પ્રક્રિયા અને મધ્યસ્થ સમક્ષ અને અપીલ પર કાર્યવાહીના ખર્ચની વહેંચણીમાં અનુસરવાના સિદ્ધાંતો સૂચવતા નિયમો બનાવી શકે છે.

(5) આ કાયદામાં જોગવાઈ કર્યા સિવાય, મધ્યસ્થીને લગતા હાલમાં અમલમાં રહેલા કોઈપણ કાયદામાં કંઈપણ આ કાયદા હેઠળ મધ્યસ્થીને લાગુ પડશે નહીં.

22. વીજળી અંગે ખાસ જોગવાઈ.—(1) વીજળી (પુરવઠો) અધિનિયમ, 1948 (1948નો 54) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, કેન્દ્ર સરકાર પાસે સત્તા હશે-

(a) અણુશક્તિ અંગે એક મજબૂત અને પર્યાપ્ત રાષ્ટ્રીય નીતિ વિકસાવવી, તે કાયદાની કલમ 3 અને 5 હેઠળ રચાયેલા કેન્દ્રીય વીજળી સત્તામંડળ અને રાજ્ય વીજળી બોર્ડ અને અન્ય વીજળી સંસાધનોના નિયંત્રણ અને ઉપયોગ સાથે સંબંધિત અન્ય સમાન વૈધાનિક નિગમો સાથે આવી નીતિનું સંકલન કરવું, આવી નીતિના અનુસંધાનમાં વીજળી ઉત્પાદન માટેની યોજનાઓ અમલમાં મૂકવી અને 1[પોતે અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તામંડળ અથવા નિગમ દ્વારા અથવા સરકારી કંપની દ્વારા,] પરમાણુ વીજળી મથકો સંબંધિત બોર્ડ અથવા કોર્પોરેશનો સાથે પરામર્શ કરીને નક્કી કરેલી રીતે ચલાવવા, જેની સાથે તે આ રીતે ઉત્પાદિત પુરવઠા અથવા વીજળી અંગે કરાર કરશે;

(b) કેન્દ્રીય વીજળી સત્તામંડળના અણુ વીજળી મથકો 2[પોતે અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તામંડળ અથવા નિગમ દ્વારા અથવા સરકારી કંપની દ્વારા, સલાહ-સૂચન કરીને] વીજળીના પુરવઠા માટે દર નક્કી કરવા અને તેનું નિયમન કરવું;

(c) રાજ્યના વીજળી બોર્ડ સાથે જે રાજ્યમાં અણુ વીજ મથક સ્થિત હોય તેની સાથે 1[પોતે અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તા અથવા નિગમ દ્વારા અથવા સરકારી કંપની દ્વારા] અન્ય કોઈપણ રાજ્યમાં વીજળીના પ્રસારણ માટે વ્યવસ્થા કરવી:

જો જરૂરી ટ્રાન્સમિશન લાઇનના બાંધકામ અંગે કેન્દ્ર સરકાર ¹[અથવા આવી સત્તા અથવા નિગમ અથવા સરકારી કંપની, જે પણ કેસ હોય,] અને કોઈપણ રાજ્ય વીજળી બોર્ડ વચ્ચે મતભેદ હોય, તો આ બાબત કેન્દ્રીય વીજળી સત્તામંડળને મોકલવામાં આવશે જેનો નિર્ણય સંબંધિત પક્ષો પર બંધનકર્તા રહેશે.

(2) ભારતીય વીજળી અધિનિયમ, 1910 (1910 નો 9), અથવા તેના હેઠળ બનાવેલા કોઈપણ નિયમ અથવા આવા કાયદા અથવા નિયમના આધારે અમલમાં રહેલા કોઈપણ દસ્તાવેજની કોઈ જોગવાઈ આ કાયદાની કોઈપણ જોગવાઈઓ સાથે અસંગત ન હોય ત્યાં સુધી કોઈ અસર કરશે નહીં.

(3) આ કાયદામાં અન્યથા જોગવાઈ ન હોય તો, આ કાયદાની જોગવાઈઓ ભારતીય વીજળી અધિનિયમ, 1910 (9 of 1910), અને વીજળી (પુરવઠા) અધિનિયમ, 1948 (54 of 1948) ઉપરાંત હશે, અને તેનું અપમાન કરશે નહીં.

23. કારખાનાઓનું વહીવટ અધિનિયમ, 1948.—કારખાના અધિનિયમ, 1948 (63 of 1948) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, ઉપરોક્ત કાયદાનું સંચાલન કરવાની અને તેની જોગવાઈઓના અમલીકરણ માટે તમામ બાબતો કરવાની સત્તા, જેમાં નિરીક્ષણ સ્ટાફની નિમણૂક અને તેના હેઠળ નિયમો બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે, તે રહેશે.

1. 1987 ના અધિનિયમ 29, કલમ 4 (w.e.f. 8-9-1987) દ્વારા ઇન્સ.

2. કલમ 4 દ્વારા સબ્સ., ibid., "ની સંમતિથી" (w.e.f. 8-9-1987) માટે.

કેન્દ્ર સરકારમાં કેન્દ્ર સરકારની માલિકીની કોઈપણ ફેક્ટરીના સંબંધમાં ¹[અથવા તેના દ્વારા સ્થાપિત કોઈપણ સત્તા અથવા કોર્પોરેશન અથવા સરકારી કંપની] અને આ કાયદાના હેતુઓને પૂર્ણ કરવામાં રોકાયેલ.

24. ગુનાઓ અને દંડ.—(1) જે કોઈ—

(a) કલમ 14 હેઠળ કરવામાં આવેલા કોઈપણ આદેશનું અથવા તે કલમ હેઠળ લાઇસન્સ આપવામાં આવતી કોઈપણ શરતનું ઉલ્લંઘન કરે છે; અથવા

(b) કલમ 17 હેઠળ કરવામાં આવેલા કોઈપણ નિયમનું અથવા આવા કોઈપણ નિયમ હેઠળ લાદવામાં આવેલા કોઈપણ આવશ્યકતા, પ્રતિબંધ અથવા પ્રતિબંધનું ઉલ્લંઘન કરે છે; અથવા

(c) કલમ 17 ની પેટા-કલમ (4) હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અધિકૃત કોઈપણ વ્યક્તિને તે પેટા-કલમ હેઠળ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરવામાં અવરોધે છે; અથવા

(d) કલમ 18 ની પેટા-કલમ (2) નું ઉલ્લંઘન કરે છે;

પાંચ વર્ષ સુધીની કેદની સજા અથવા દંડ અથવા બંને સાથે સજાને પાત્ર થશે.

(2) જે કોઈ—

(a) કલમ 5 હેઠળ તેને આપવામાં આવેલી કોઈપણ નોટિસ અથવા તે કલમ હેઠળ તેના પર લાદવામાં આવી શકે તેવી કોઈપણ શરતો અને નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે; અથવા

(b) કલમ 7 હેઠળ તેને આપવામાં આવેલી કોઈપણ નોટિસનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે અથવા આવી કોઈપણ નોટિસના અનુસંધાનમાં આપવામાં આવેલા કોઈપણ રિટર્ન અથવા નિવેદનમાં જાણી જોઈને કોઈ ખોટું નિવેદન આપે છે; અથવા

(c) કલમ 8 અથવા 9 હેઠળ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરવામાં કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સત્તાને અવરોધે છે; અથવા (d) આ કાયદાની કોઈપણ અન્ય જોગવાઈ અથવા તેના હેઠળ કરવામાં આવેલા કોઈપણ આદેશનું ઉલ્લંઘન કરે છે;

એક વર્ષ સુધીની કેદની સજા અથવા દંડ અથવા બંને સાથે સજાપાત્ર થશે.

25. કંપનીઓ દ્વારા ગુનાઓ.—(1) જ્યાં આ કાયદા હેઠળનો ગુનો કોઈ કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યો હોય, ત્યારે દરેક વ્યક્તિ જે ગુનો કરવામાં આવ્યો તે સમયે કંપની તેમજ કંપનીના વ્યવસાયના સંચાલન માટે જવાબદાર હતી અને કંપનીને જવાબદાર હતી, તે ગુનાનો દોષિત માનવામાં આવશે અને તેની સામે કાર્યવાહી કરવા અને તે મુજબ સજા કરવા માટે જવાબદાર રહેશે:

પરંતુ આ પેટા-કલમમાં સમાવિષ્ટ કંઈપણ આવી વ્યક્તિને કોઈપણ સજાને પાત્ર બનશે નહીં, જો તે સાબિત કરે કે ગુનો તેની જાણ વગર કરવામાં આવ્યો હતો અથવા તેણે આવા ગુનાને રોકવા માટે તમામ યોગ્ય ખંતનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

(2) પેટા-કલમ (1) માં સમાવિષ્ટ કંઈપણ હોવા છતાં, જ્યાં આ કાયદા હેઠળનો કોઈપણ ગુનો કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યો હોય અને તે સાબિત થાય કે ગુનો કંપનીના કોઈપણ ડિરેક્ટર, મેનેજર, સેક્રેટરી અથવા અન્ય અધિકારીની સંમતિ અથવા સહયોગથી કરવામાં આવ્યો છે, અથવા તેના કારણે કોઈ પણ બેદરકારી થઈ છે, તો આવા ડિરેક્ટર, મેનેજર, સેક્રેટરી અથવા અન્ય અધિકારી તે ગુના માટે દોષિત માનવામાં આવશે અને તેમની સામે કાર્યવાહી કરવા અને તે મુજબ સજા કરવા માટે જવાબદાર રહેશે.

સમજૂતી.—આ કલમના હેતુઓ માટે,—

(a) "કંપની" નો અર્થ કોઈપણ કોર્પોરેટ બોડી અને તેમાં પેઢી અને વ્યક્તિઓના અન્ય સંગઠનનો સમાવેશ થાય છે; અને

(b) પેઢીના સંબંધમાં "ડિરેક્ટર" નો અર્થ પેઢીમાં ભાગીદાર થાય છે.

26. ગુનાઓની ઓળખ.—(1) આ કાયદા હેઠળના બધા ગુનાઓ ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, 1898 (1898 નો 5) હેઠળ ઓળખપાત્ર રહેશે, પરંતુ આ કાયદા હેઠળના કોઈપણ ગુના માટે કોઈપણ વ્યક્તિ સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં સિવાય કે લેખિત ફરિયાદના આધારે -

1. ૧૯૮૭ ના અધિનિયમ ૨૯, કલમ ૫ (w.e.f. 8-9-1987) દ્વારા.

(a) પ્રવેશ અને નિરીક્ષણની સત્તાનો ઉપયોગ કરવા માટે અધિકૃત વ્યક્તિ દ્વારા કલમ 8, 14 અથવા 17 અથવા તેના હેઠળ કરવામાં આવેલા કોઈપણ નિયમ અથવા આદેશના ઉલ્લંઘનના સંદર્ભમાં;

(b) કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આવી ફરિયાદો કરવા માટે યોગ્ય રીતે અધિકૃત વ્યક્તિ દ્વારા કોઈપણ અન્ય ઉલ્લંઘનના સંદર્ભમાં.

(2) કલમ 18 ના ઉલ્લંઘનના સંદર્ભમાં કાર્યવાહી ભારતના એટર્ની જનરલની સંમતિ વિના શરૂ કરવામાં આવશે નહીં.

૨૭. સત્તાઓનું સોંપણી.—કેન્દ્ર સરકાર, આદેશ દ્વારા, નિર્દેશ આપી શકે છે કે આ કાયદા દ્વારા આપવામાં આવેલી કોઈપણ સત્તા અથવા તેના પર લાદવામાં આવેલી કોઈપણ ફરજ, આવા સંજોગોમાં અને દિશાનિર્દેશમાં નિર્દિષ્ટ શરતોને આધીન, નીચેના દ્વારા પણ ઉપયોગમાં લેવાશે અથવા નિભાવવામાં આવશે:

(a) કેન્દ્ર સરકારને ગૌણ અધિકારી અથવા સત્તા, અથવા

(b) આવી રાજ્ય સરકાર અથવા રાજ્ય સરકારને ગૌણ અધિકારી અથવા સત્તા, જે દિશામાં નિર્દિષ્ટ કરી શકાય છે.

૨૮. અન્ય કાયદાઓની અસર.—આ કાયદાની જોગવાઈઓ આ કાયદા સિવાયના કોઈપણ કાયદા અથવા આ કાયદા સિવાયના કોઈપણ કાયદાના આધારે અસર કરતા કોઈપણ અન્ય દસ્તાવેજમાં સમાવિષ્ટ કોઈપણ બાબતમાં અસંગત હોવા છતાં, અસરકારક રહેશે.

29. સદ્ભાવનાથી લેવામાં આવેલા પગલાંનું રક્ષણ.—આ કાયદા અથવા તેના હેઠળ બનાવેલા કોઈપણ નિયમના પાલનમાં સદ્ભાવનાથી કરવામાં આવેલા કોઈપણ કાર્યના સંદર્ભમાં સરકાર અથવા કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સત્તાધિકારી સામે કોઈ દાવો, કાર્યવાહી અથવા અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકશે નહીં.

30. નિયમો બનાવવાની સત્તા.—(1) કેન્દ્ર સરકાર, સૂચના દ્વારા, આ કાયદાના હેતુઓને પૂર્ણ કરવા માટે નિયમો બનાવી શકે છે.

(2) ખાસ કરીને, અને ઉપરોક્ત સત્તાઓની સામાન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના, આવા નિયમો નીચે મુજબની જોગવાઈ કરી શકે છે:

(a) અત્યાર સુધી પ્રકાશિત ન થયેલી અથવા અન્યથા જાહેર ન કરાયેલી કોઈપણ માહિતીને પ્રતિબંધિત માહિતી તરીકે જાહેર કરવી અને અનધિકૃત પ્રસાર અથવા તેના ઉપયોગ સામે રક્ષણ માટે લેવાના પગલાં સૂચવવા;

(b) કોઈપણ વિસ્તાર અથવા પરિસરને પ્રતિબંધિત વિસ્તાર તરીકે જાહેર કરવું અને આવા પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાં અનધિકૃત પ્રવેશ અથવા બહાર નીકળવા સામે પગલાં લેવાનું નક્કી કરવું;

(c) યુરેનિયમ, થોરિયમ અને અન્ય નિર્ધારિત પદાર્થોની શોધ સંબંધિત માહિતીની જાણ કરવી અને આવી શોધ માટે પુરસ્કારોની ચુકવણી કરવી;

(d) યુરેનિયમ ધરાવતા પદાર્થોના ખાણકામ અથવા સાંદ્રતા પર નિયંત્રણ;

(e) પુરસ્કારો, ફ્લોર ભાવો અને ગેરંટી, અન્ય નિર્ધારિત પદાર્થોનું ખાણકામ અને શોધ સહિત છૂટછાટો આપીને લાઇસન્સ અને પ્રોત્સાહન દ્વારા નિયમન કરવું;

(f) નિર્ધારિત પદાર્થો, ખનિજો અને છોડનું ફરજિયાત સંપાદન;

(g) નિર્ધારિત પદાર્થો અને અન્ય કોઈપણ વસ્તુઓના ઉત્પાદન, આયાત, નિકાસ, ટ્રાન્સફર, રિફાઇનિંગ, કબજો, માલિકી, વેચાણ, ઉપયોગ અથવા નિકાલનું નિયમન કરવું જેનો ઉપયોગ કેન્દ્ર સરકારના મતે અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, ઉપયોગ અથવા ઉપયોગ માટે થઈ શકે છે અથવા તેના પરિણામે થઈ શકે છે;

(h) નિર્ધારિત સાધનોના ઉપયોગનું નિયમન કરવું;

(i) કોઈપણ કિરણોત્સર્ગી પદાર્થના ઉત્પાદન, કસ્ટડી, પરિવહન, ટ્રાન્સફર, વેચાણ, નિકાસ, આયાત, ઉપયોગ અથવા નિકાલનું નિયમન કરવું;

(j) કલમ 17 ની પેટા-કલમ (2) હેઠળ આરોગ્ય માટે જોખમી જાહેર કરાયેલા આવા નિર્ધારિત પદાર્થોના પરિવહનનું નિયમન કરવું;

(k) અણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, ઉપયોગ અને ઉપયોગનો વિકાસ, નિયંત્રણ, દેખરેખ અને લાઇસન્સ આપવું;

(l) આ કાયદા હેઠળ લાઇસન્સ જારી કરવા માટેની ફી;

(m) આ કાયદા હેઠળ નોટિસ બજાવવાની રીત;

(n) સામાન્ય રીતે પરમાણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન, ઉપયોગ, ઉપયોગ અને તે ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને તપાસમાં વ્યક્તિઓ, સંસ્થાઓ અને દેશો વચ્ચે સહકારને પ્રોત્સાહન આપવું.

(3) આ કાયદા હેઠળ બનાવેલા નિયમોમાં એવી જોગવાઈ હોઈ શકે છે કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન, આ કાયદામાં સ્પષ્ટ રીતે જોગવાઈ કર્યા સિવાય, પાંચસો રૂપિયા સુધીના દંડને પાત્ર થશે.

(4) આ કાયદા હેઠળ બનાવેલા દરેક નિયમને તે બનાવ્યા પછી શક્ય તેટલી વહેલી તકે, સંસદના દરેક ગૃહ સમક્ષ મૂકવામાં આવશે જ્યારે તે કુલ ત્રીસ દિવસના સમયગાળા માટે સત્રમાં હોય જેમાં એક સત્ર અથવા બે કે તેથી વધુ ક્રમિક સત્રોનો સમાવેશ થઈ શકે છે, અને જો ¹[સત્ર ​​પછી તરત જ સત્ર સમાપ્ત થાય તે પહેલાં] અથવા ઉપરોક્ત ક્રમિક સત્રો, બંને ગૃહો નિયમમાં કોઈપણ ફેરફાર કરવા સંમત થાય છે અથવા બંને ગૃહો સંમત થાય છે કે નિયમ બનાવવો જોઈએ નહીં, તો પછી નિયમ ફક્ત આવા સુધારેલા સ્વરૂપમાં જ અમલમાં રહેશે અથવા કોઈ અસર ધરાવતો નથી, જેમ કે કેસ હોઈ શકે; આમ છતાં, આવા કોઈપણ ફેરફાર અથવા રદબાતલ તે નિયમ હેઠળ અગાઉ કરવામાં આવેલી કોઈપણ વસ્તુની માન્યતાને પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વિના રહેશે.

31. સરકાર પર બંધનકર્તા કાયદો.—આ કાયદાની જોગવાઈઓ સરકાર પર બંધનકર્તા રહેશે.

32. [૧૯૪૮ના અધિનિયમ ૨૯નો રદબાતલ].—રદબાતલ અને સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૭૪ (૧૯૭૪ના ૫૬), કલમ ૨ અને પ્રથમ અનુસૂચિ (૨૦-૧૨-૧૯૭૪ થી) દ્વારા રજૂ.

1. ૧૯૮૬ના અધિનિયમ ૪ દ્વારા સબ્સ., કલમ ૨. ૨ અને અનુસૂચિ, "જે સત્રમાં તે મુકવામાં આવ્યું છે તેની સમાપ્તિ પહેલાં" (w.e.f. ૧૫-૫-૧૯૮૬).