📘 નાગરિકતા અધિનિયમ એક્ટ, 1955 | Gujarati, Hindi, English PDF Explained
પરિચય
નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 ભારતના નાગરિકત્વ સંબંધિત કાયદાકીય માળખાને વ્યાખ્યાયિત કરનાર મુખ્ય કાયદો છે. ભારતીય સંવિધાનના કલમ 5 થી 11 માં નાગરિકતા માટેના મૂળભૂત પ્રાવધાનો આપવામાં આવ્યા છે, પરંતુ વિગતવાર નિયમો બનાવવા માટે આ અધિનિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો. સમયાંતરે તેમાં અનેક સુધારાઓ થયા છે, જેમ કે 1986, 1992, 2003, 2005, 2015 અને ખાસ કરીને 2019નો સુધારો ખૂબ ચર્ચિત રહ્યો છે.
હેતુ
આ અધિનિયમનો હેતુ એ છે કે કોણે ભારતીય નાગરિકત્વ મેળવી શકે, કઈ રીતે મેળવી શકે, કઈ પરિસ્થિતિમાં ગુમાવી શકે, અને વિદેશી નાગરિકો માટે નેચરલાઈઝેશન અને નોંધણી દ્વારા નાગરિકતા મેળવવાના નિયમો નક્કી કરવાં.
મુખ્ય જોગવાઇઓ
જન્મ દ્વારા નાગરિકતા: 1950 થી 1987 વચ્ચે ભારત ખાતે જન્મેલ દરેક વ્યક્તિ નાગરિક ગણાય છે. 1987 બાદ જન્મેલા માટે માતા કે પિતા પૈકી કોઈ એક ભારતીય હોવો ફરજિયાત છે. 2004 બાદ તો માતા અથવા પિતા પૈકી કોઈ એક ભારતીય હોવો અને બીજો ગેરકાયદે પરપ્રાંતીય ન હોવો જરૂરી છે.
વંશ પરંપરા દ્વારા: ભારત બહાર જન્મેલા વ્યક્તિને નાગરિકતા ત્યારે જ મળશે જ્યારે તેના માતા કે પિતા ભારતીય નાગરિક હોય અને સંબંધિત દૂતાવાસમાં તેનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું હોય.
નોંધણી દ્વારા: કેટલાક વર્ગના લોકો, જેમ કે ભારતીય મૂળના વિદેશી, ભારતીય નાગરિકના જીવનસાથી વગેરે, સરકાર પાસે અરજી કરી નોંધણી દ્વારા નાગરિક બની શકે છે.
નેચરલાઇઝેશન દ્વારા: વિદેશી નાગરિક જે લાંબા સમયથી ભારતમાં રહે છે તે નક્કી શરતો હેઠળ નેચરલાઇઝેશન દ્વારા નાગરિક બની શકે છે.
ભૂમિ સંલગ્નતા દ્વારા: જો ભારત સરકાર કોઈ નવા પ્રદેશને ભારતમાં જોડે, તો તે પ્રદેશના નિવાસીઓને નાગરિકત્વ મળે છે.
નાગરિકતા ગુમાવવાના નિયમો
અધિનિયમ મુજબ નાગરિકતા ત્રણ રીતે ગુમાવી શકાય છે: (1) ત્યાગ – વ્યક્તિ સ્વૈચ્છિક રીતે છોડી દે, (2) સમાપ્તિ – વિદેશી નાગરિકત્વ અપનાવતા જ આપમેળે સમાપ્ત થાય, (3) રદ – જો નાગરિકતાનો દુરુપયોગ થયો હોય તો સરકાર રદ કરી શકે છે.
2019નો સુધારો
નાગરિકતા (સુધારા) અધિનિયમ, 2019 હેઠળ અફઘાનિસ્તાન, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાંથી આવેલ હિંદુ, શીખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તી સમુદાયના લોકોને નાગરિકતા મેળવવામાં છૂટછાટ આપવામાં આવી. આ સુધારો દેશવ્યાપી ચર્ચા અને વિરોધનું કારણ બન્યો હતો.
મહત્વ
નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 ભારતના નાગરિકત્વના માળખાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે અને ભારતીય નાગરિકોના હક્કો તથા જવાબદારીઓને સુરક્ષિત કરવા માટે અગત્યનું કાનૂની સાધન છે.
'નાગરિકતા અધિનિયમ એક્ટ, 1955' ભારત સરકાર દ્વારા અમલમાં મુકાયેલ મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. આ કાયદો નાગરિકો, વકીલો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શિકા રૂપે કાર્ય કરે છે. અહીં તમે તેનો સંપૂર્ણ PDF ગુજરાતી,હિન્દી,English એમ ત્રણ ભાષામાં વાંચી શકો છો
📘 English PDF
📗 Hindi PDF
📕 Gujarati PDF
મહત્વપૂર્ણ: અહીં આપેલ PDF ફાઈલ ફક્ત વાંચવા માટે છે. ભારતના અન્ય કાયદા, અધિનિયમ અને નિયમો જાણવા માટે અમારી બ્લોગ શ્રેણી વાંચો.